Pleegzorg

In 2024 deden 27.865 kinderen en jongeren een beroep op ondersteuning van een jeugdhulporganisatie omwille van een moeilijke thuissituatie (exclusief 1G1P ). Hiervan vindt ruim een derde van de kinderen en jongeren een plek in een pleeggezin.

Opnieuw kent pleegzorg een jaarlijkse stijging in het aantal pleegzorgdossiers (12.171 in  2024, of een stijging met 5.7 %). Het aantal unieke kinderen en jongere steeg met 6,7% tot 11.919. Sinds 2015 kende pleegzorg een groei van 80 procent (dossiers) en ruim 82 procent (unieke kinderen en jongeren).

De jaarlijkse stijging is geen toeval. De Vlaamse overheid zette de voorbije jaren sterk in op pleegzorg. Het (aangepaste) decreet pleegzorg heeft voor een hele dynamiek gezorgd, waardoor het vlotter én meer op maat kan worden ingezet en pleegzorg de eerste te overwegen optie is bij een uithuisplaatsing van een kind of jongere. 

Verschillende vormen 

We onderscheiden 3 grote vormen. Bij ondersteunende pleegzorg vangt een gezin een pleegkind op zolang het nodig is: een paar dagen, een paar weken, maanden of af en toe tijdens weekends en vakanties. Dat kan dus een korte aaneengesloten periode zijn, maar het kan ook een afwisselend verblijf voor meerdere korte periodes zijn. Het is een heel laagdrempelige vorm van pleegzorg die niet via de intersectorale toegangspoort verloopt (de andere twee vormen wel). Het pleeggezin ondersteunt het kind naast zijn oorsprongsgezin of een andere verblijfplaats (ander pleeggezin, voorziening, …).

Wanneer een pleegkind langer dan een jaar in een pleeggezin woont, spreken we over langdurige of perspectiefbiedende pleegzorg. Een pleegkind kan soms vele jaren in een pleeggezin verblijven, zelfs tot wanneer het op eigen benen gaat staan. De jongere houdt wel altijd zo veel mogelijk contact met de biologische ouders. 

Wanneer ouders de zorg even niet meer aankunnen, kan een pleeggezin de nodige rust brengen voor een pleegkind. Hulpverleners gaan dan samen met de ouders intensief aan de slag om hun leven weer op de rails te krijgen. Perspectiefzoekende pleegzorg duurt meestal enkele maanden. Als een terugkeer naar huis toch niet mogelijk blijkt, wordt er gezocht naar een langdurige oplossing. Andere hulpverleningsvormen kunnen ook worden ingeschakeld. 

Op 31/12/2024 tellen we 10.676 pleegzorgsituaties, dat is een stijging van 6,8 procent tegenover 2023. 

• De grootste groep vormt perspectiefbiedende pleegzorg met 8.221 pleegzorgsituaties. 
• De ondersteunende pleegzorg (20%, stijging met 1 procentpunt) en de perspectiefzoekende pleegzorg (3%, gedaald) vormen een minderheid van de pleegzorgsituaties. 

Zie de onderstaande grafiek.

Om te kunnen vergelijken is het aantal unieke jongeren geteld in een pleegzorgsituatie, telkens op dezelfde dag (31 december). 

Behandelingspleegzorg 

De diensten voor pleegzorg bieden behandelingspleegzorg aan bovenop de begeleiding bij perspectiefzoekende en -biedende pleegzorg. Zo kunnen ze de (pleeg)gezinnen ondersteunen bij een pleegzorgspecifieke problematiek.  

Behandelingspleegzorg wordt op 31/12/2024 ingezet bij 1045 pleegkinderen of -gasten die gebruik maken van perspectiefzoekende of perspectiefbiedende pleegzorg. Dit is opnieuw een stijging  t.o.v. vorige jaar (1000). 

Netwerkpleegzorg

Kinderen en jongeren in pleegzorg worden eerst opgevangen in hun eigen netwerk: een tante, grootouder, een gekend vertrouwensfiguur ... Die ‘netwerkplaatsingen’ maken bijna 79 procent uit van alle nieuwe dossiers in 2024, tegenover ongeveer  21 procent aan ‘bestandspleegplaatsingen’, waarbij een match wordt gezocht tussen een jongere en een kandidaat-gezin.

Netwerkpleegzorg volgt nog steeds min of meer de stijging van het aantal opgestarte dossiers, terwijl bestandspleegzorg eerder stabiel blijft.

Vanaf 2020 beschikken we ook over detailcijfers wat betreft het netwerk. Ruim 72% van de netwerk-pleegzorg vindt plaats in het familiaal netwerk, bijna 28% in het sociaal netwerk. Dit is een toename van het aandeel familiale netwerkpleegzorg.

In ongeveer 43% van de nieuw opgestarte pleegzorgsituaties gaat het om (jonge) kinderen tussen 0 en 8 jaar. De leeftijdsverdeling blijft vrij stabiel over de jaren heen, al zien we in 2024 wel een kleine toename van opgestarte pleegzorgplaatsingen bij jongeren tussen 12 en 17 jaar.

Pleegzorg is de eerste te overwegen optie als kinderen of jongeren niet thuis kunnen blijven. Pleegzorg werd ook mogelijk gemaakt tot 25 jaar via voortgezette hulpverlening. Samen met de verschillende regionale pleegzorgdiensten heeft Pleegzorg Vlaanderen vzw mee aan de kar getrokken om pleegzorg bekender en aantrekkelijker te maken. Daarnaast wordt vaker getracht het netwerk van een kind/jongere aan te spreken en te versterken, wat resulteert in meer netwerkplaatsingen.