Wat is de realiteit van adoptie in Vlaanderen?

Haags Adoptieverdrag (1993) en Internationaal Verdrag inzake de Rechten van het Kind (1989)

Het referentiekader voor adoptiewetgeving in België is het Haags Adoptieverdrag, ofwel het verdrag inzake de bescherming van kinderen en de samenwerking op het gebied van interlandelijke adoptie. Dit verdrag werd in 1993 aangenomen door 66 landen, waaronder België. In Vlaanderen leidde dit tot een grondige hervorming van het adoptiesysteem, dat in september 2005 in werking trad.

Het Haags Adoptieverdrag is een concrete uitwerking van artikel 21 van het Internationaal Verdrag inzake de Rechten van het Kind (VN, 1989; door België bekrachtigd in 1991). Dit kinderrechtenkader stelt expliciet dat interlandelijke adoptie slechts mag worden overwogen wanneer alle passende oplossingen in het land van herkomst zijn uitgeput.

Raadpleeg het volledige overzicht van de wetgeving die van toepassing is op adoptie.

Centrale principes 

Het verdrag vertrekt vanuit een kindgerichte benadering en rust op een aantal fundamentele principes:

• Centrale autoriteit: elke adoptie moet goedgekeurd worden door een officiële instantie. In Vlaanderen neemt het Vlaams Centrum voor Adoptie (VCA) deze rol op.
• Adoptabiliteit: adoptie is enkel mogelijk als uit grondig onderzoek blijkt dat dit in het belang is van het kind.
• Subsidiariteit: buitenlandse adoptie is de laatste optie. Er wordt eerst gekeken naar alternatieven zoals hulp aan de eerste familie, alternatieve zorg of adoptie binnen het land van herkomst (al dan niet intrafamiliaal).
• Geschiktheid van adoptieouders: adoptieouders worden zorgvuldig gescreend voordat ze een kind kunnen adopteren. 

Stopzetting van buitenlandse adoptie

Ondanks internationale inspanningen om illegale adoptiepraktijken te voorkomen, schieten overeenkomsten zoals het Haags Adoptieverdrag tekort om alle betrokkenen – de eerste ouders, adoptieouders en adoptiekinderen – hiertegen te beschermen (zie ook de tijdslijn verderop). 

Dit leidde eind april 2026 tot de beslissing van de Vlaamse Regering om buitenlandse adoptie gefaseerd stop te zetten. Enkel dossiers met een bestaand geschiktheidsvonnis en een match kunnen nog worden afgerond. De nieuwe regels gelden vanaf 2027.

Een kind uit het binnenland adopteren blijft wel nog mogelijk, al gaat het daar om een zeer beperkte groep. Daarvoor komt er eenzelfde voorbereidingstraject voor adoptie- en pleegouders, en er zal extra worden ingezet op nazorg.

Meer weten? Op de website van Opgroeien vind je een overzicht van veelgestelde vragen en antwoorden.

Meerouderschap en openheid in adoptie

Hoewel openheid in adoptie in Vlaanderen juridisch niet afdwingbaar is, is er de voorbije decennia een duidelijke evolutie naar meer openheid. Steeds vaker wordt erkend dat kinderen betekenisvolle banden kunnen hebben met meerdere ouders of opvoedingsfiguren. Het concept meerouderschap staat hiervan aan de basis. 

Voor elk kind moet worden nagegaan welke relaties betekenisvol zijn, en hoe deze relaties op duurzame wijze kunnen worden behouden. Vooral in adoptiecontexten, waar er vaak sprake is van een aanzienlijke fysieke en emotionele afstand tussen het kind en zijn geboortecontext, is transparantie over afkomst en identiteit essentieel. 

Opgroeien neemt deze concepten o.a. ook mee in onze visie rond discreet bevallen en draagmoederschap (in opmaak).

We lijsten de belangrijkste ontwikkelingen in het dossier buitenlandse adoptie op:

• 2019: de eerste structurele vragen over buitenlandse adoptie komen naar boven. Na mediaberichten over mogelijke wanpraktijken stelt de toenmalige Vlaamse minister van Welzijn een onafhankelijk expertenpanel aan om de praktijk te onderzoeken en de procedures te verbeteren.
• April 2021: expertenrapport is klaar. De centrale conclusie luidt dat adopties vaak worden gedreven door een westerse vraag in plaats van de nood van het kind, wat leidt tot ernstige ethische en juridische fouten.
• December 2021: nieuw beslissingskader is klaar. Buitenlandse adoptie is in principe enkel nog mogelijk met landen die het Haags Adoptieverdrag van 1993 of het Haags Kinderbeschermingsverdrag van 1996 hebben geratificeerd en nationaal geïmplementeerd.
• 2022: de Vlaamse overheid lanceert het Actieplan Adoptie. De focus ligt op: het versterken van samenwerkingen met herkomstlanden, het verbinden van pleegzorg en adoptie en het uitbreiden van beleid rond nazorg.
• 2022-2023: alle samenwerkingslanden worden grondig geëvalueerd. Op basis van die evaluatie worden verschillende landen, waaronder Rwanda, Vietnam, Hongarije en Ethiopië, geschrapt van de lijst van landen waarmee Vlaanderen nog buitenlandse adopties kan organiseren.
• Eind 2023: adoptiepauze wordt ingevoerd. Die is nog steeds van kracht tot de nieuwe wetgeving over adoptie in de loop van 2027 in voege treedt. 
• Sinds november 2023 kunnen geboorteouders, geadopteerden en/of adoptieouders bovendien bij het VAC melding maken van (vermoedens van) fouten in hun adoptie- of afstandsprocedure. Meldingen kunnen betrekking hebben op binnenlandse en interlandelijke adopties, zowel voor als na de inwerkingtreding van het Haags Adoptieverdrag in België in 2005.