Wat is de realiteit van adoptie in Vlaanderen?

Haags Adoptieverdrag (1993) en Internationaal Verdrag inzake de Rechten van het Kind (1989)

Het referentiekader voor adoptiewetgeving in België is het Haags Adoptieverdrag, ofwel het verdrag inzake de bescherming van kinderen en de samenwerking op het gebied van interlandelijke adoptie. Dit verdrag werd in 1993 aangenomen door 66 landen, waaronder België. In Vlaanderen leidde dit tot een grondige hervorming van het adoptiesysteem, dat in september 2005 in werking trad.

Het Haags Adoptieverdrag is een concrete uitwerking van artikel 21 van het Internationaal Verdrag inzake de Rechten van het Kind (VN, 1989; door België bekrachtigd in 1991). Dit kinderrechtenkader stelt expliciet dat interlandelijke adoptie slechts mag worden overwogen wanneer alle passende oplossingen in het land van herkomst zijn uitgeput.

Raadpleeg het volledige overzicht van de wetgeving die van toepassing is op adoptie.

Centrale principes 

Het verdrag vertrekt vanuit een kindgerichte benadering en rust op een aantal fundamentele principes:

• Centrale autoriteit: elke adoptie moet goedgekeurd worden door een officiële instantie. In Vlaanderen neemt het Vlaams Centrum voor Adoptie (VCA) deze rol op. Federaal is de FOD Justitie bevoegd. 
• Adoptabiliteit: iedereen die toestemming moet geven in de adoptie moet dit uit vrije wil doen en moet volledig op de hoogte zijn van de gevolgen. 
• Subsidiariteit: interlandelijke adoptie is de laatste optie. Er wordt eerst gekeken naar alternatieven zoals hulp aan de eerste familie, alternatieve zorg of adoptie binnen het land van herkomst (al dan niet intrafamiliaal).
• Geschiktheid van adoptieouders: adoptieouders worden zorgvuldig gescreend voordat ze een kind kunnen adopteren. 

Stopzetting van internlandelijke adoptie

Ondanks internationale inspanningen om illegale adoptiepraktijken te voorkomen, schieten overeenkomsten zoals het Haags Adoptieverdrag om alle betrokkenen – de eerste ouders, adoptieouders en adoptiekinderen – hiertegen te beschermen tekort (zie ook de tijdslijn verderop). 

Dit leidde eind april 2026 tot de beslissing van de Vlaamse Regering om interlandelijke adoptie gefaseerd stop te zetten. Enkel dossiers met een bestaand geschiktheidsvonnis en een match kunnen nog worden afgerond. Het regelgevend werk wordt voorzien om tegen midden 2027 afgerond te zijn.

Een kind uit het binnenland adopteren blijft wel nog mogelijk, al gaat het daar om een zeer beperkte groep. Daarvoor komt er eenzelfde voorbereidingstraject voor adoptie- en pleegouders, en er zal extra worden ingezet op nazorg.

Meer weten? Raadpleeg het overzicht van veelgestelde vragen en antwoorden.

Meerouderschap en openheid in adoptie

Hoewel openheid in adoptie in Vlaanderen juridisch niet afdwingbaar is, is er de voorbije decennia een duidelijke evolutie naar meer openheid. Steeds vaker wordt erkend dat kinderen betekenisvolle banden kunnen hebben met meerdere ouders of opvoedingsfiguren. Het concept meerouderschap staat hierbij centraal.

Voor elk kind moet worden nagegaan welke relaties betekenisvol zijn, en hoe deze relaties op duurzame wijze kunnen worden behouden. Transparantie over afkomst en identiteit is een mensenrecht. 

Opgroeien neemt deze concepten o.a. ook mee in haar visie rond discreet bevallen en draagmoederschap (in opmaak).

We lijsten de belangrijkste ontwikkelingen in het dossier interlandelijke adoptie op:

• 2019: de eerste structurele vragen over interlandelijke adoptie komen naar boven. Na mediaberichten over mogelijke wanpraktijken stelt de Vlaamse minister van Welzijn een onafhankelijk expertenpanel aan om de praktijk te onderzoeken en de procedures bij te sturen.
• April 2021: expertenrapport is klaar. De centrale conclusie luidt dat het systeem structureel kwetsbaar is voor wanpraktijken en onvoldoende garanties biedt om de rechten van het kind centraal te stellen. Dit onder andere doordat het aanbod van adoptiekinderen te beïnvloedbaar is door de vraag vanuit Westerse landen.
• December 2021: het nieuw beslissingskader is klaar. Interlandelijke adoptie is enkel nog mogelijk met landen die het Haags Adoptieverdrag van 1993 of het Haags Kinderbeschermingsverdrag van 1996 hebben geratificeerd en nationaal geïmplementeerd.
• 2022: de Vlaamse overheid lanceert het Actieplan Adoptie. De focus ligt op het versterken van samenwerkingen met herkomstlanden, het verbinden van pleegzorg en adoptie en het uitbreiden van beleid rond nazorg.
• 2022-2023: alle samenwerkingslanden worden grondig geëvalueerd. Op basis van die evaluatie worden verschillende landen, waaronder Rwanda, Vietnam, Hongarije en Ethiopië, geschrapt van de lijst van landen waarmee Vlaanderen nog interlandelijke adopties kan organiseren.
• Eind 2023: er wordt een adoptiepauze ingevoerd. Die is nog steeds van kracht tot de nieuwe wetgeving over adoptie in de loop van 2027 in voege treedt. 
• Sinds november 2023 kunnen geboorteouders, geadopteerden en/of adoptieouders bovendien bij het VAC melding maken van (vermoedens van) wanpraktijken in hun adoptie- of afstandsprocedure. Meldingen kunnen betrekking hebben op binnenlandse en interlandelijke adopties, zowel voor als na de inwerkingtreding van het Haags Adoptieverdrag in België in 2005. Op een jaar tijd meldden zich 203 adoptiebetrokkenen bij het Vlaams Centrum voor Adoptie (VCA): 153 geadopteerden, 43 adoptieouders en 7 geboorteouders of eerste ouders (uit België en Frankrijk). Het VCA registreerde alle meldingen en organiseerde gesprekken waarin bezorgdheden konden worden besproken en mogelijke aanknopingspunten voor verder onderzoek verkend. In 2024 vonden 104 gesprekken plaats.