Wat is de realiteit van adoptie in Vlaanderen?

Het referentiekader voor adoptiewetgeving in België is het Haags Adoptieverdrag, ofwel het verdrag inzake de bescherming van kinderen en de samenwerking op het gebied van interlandelijke adoptie. Dit verdrag werd in 1993 aangenomen door 66 landen, waaronder België. In Vlaanderen leidde dit tot een grondige hervorming van het adoptiesysteem, die in september 2005 in werking trad.

Het Haags Adoptieverdrag is een concrete uitwerking van artikel 21 van het Internationaal Verdrag inzake de Rechten van het Kind (VN, 1989; door België bekrachtigd in 1991). Dit kinderrechtenkader stelt expliciet dat interlandelijke adoptie slechts mag worden overwogen wanneer alle passende oplossingen in het land van herkomst zijn uitgeput.

Het verdrag vertrekt vanuit een kindgerichte benadering en rust op een aantal fundamentele principes:

• Centrale autoriteit: elke adoptie moet goedgekeurd worden door een officiële instantie. In Vlaanderen neemt het Vlaams Centrum voor Adoptie (VCA) deze rol op.
• Adoptabiliteit: adoptie is enkel mogelijk als uit grondig onderzoek blijkt dat dit in het belang is van het kind.
• Subsidiariteit: buitenlandse adoptie is de laatste optie. Er wordt eerst gekeken naar alternatieven zoals hulp aan de eerste familie, alternatieve zorg of adoptie binnen het land van herkomst (al dan niet intrafamiliaal).
• Geschiktheid van adoptieouders: adoptieouders worden zorgvuldig gescreend voordat ze een kind kunnen adopteren. 

Hier vind je een volledig overzicht van de wetgeving die van toepassing is op adoptie.

Stopzetting van buitenlandse adoptie

Ondanks internationale inspanningen om illegale adoptiepraktijken te voorkomen, schieten overeenkomsten zoals het Haags Adoptieverdrag tekort om alle betrokkenen – de eerste ouders, adoptieouders en adoptiekinderen – hiertegen te beschermen. Net zoals de inspanningen op Vlaams niveau (zie ook de tijdslijn verderop). 

Dit leidde eind april 2026 tot de beslissing van de Vlaamse Regering om buitenlandse adoptie gefaseerd stop te zetten. Momenteel werkt ze aan nieuwe regelgeving die deze uitfasering juridisch en administratief vastlegt. Enkel diegenen met een geschiktheidsvonnis én een match met een adoptiekind zullen de procedure kunnen afhandelen. De nieuwe wetgeving zal in de loop van 2027 in werking treden.

Heb je nog vragen over de stopzetting van buitenlandse adoptie? Op de website van Opgroeien vind je een overzicht van veelgestelde vragen en antwoorden.

Binnenlandse adoptie en pleegzorg

Een kind uit het binnenland adopteren blijft wel nog mogelijk, al gaat het daar om een zeer beperkte groep. Daarvoor komt er eenzelfde voorbereidingstraject voor adoptie- en pleegouders, en er zal extra worden ingezet op nazorg.

Meerouderschap en openheid in adoptie

Elk kind heeft een onvoorwaardelijk recht op informatie over zijn of haar afkomst. Hoewel openheid in adoptie in Vlaanderen juridisch niet afdwingbaar is, is er de voorbije decennia een duidelijke evolutie naar meer openheid. Steeds vaker wordt erkend dat kinderen betekenisvolle banden kunnen hebben met meerdere ouders of opvoedingsfiguren. Het concept meerouderschap staat hiervan aan de basis. 

Voor elk kind moet worden nagegaan welke relaties betekenisvol zijn, en hoe deze relaties op duurzame wijze kunnen worden behouden. Vooral in adoptiecontexten, waar er vaak sprake is van een aanzienlijke fysieke en emotionele afstand tussen het kind en zijn geboortecontext, is transparantie over afkomst en identiteit essentieel. 

Opgroeien neemt deze concepten o.a. ook mee in onze visie rond discreet bevallen en draagmoederschap (in opmaak).

We lijsten de belangrijkste ontwikkelingen in het dossier buitenlandse adoptie op:

• 2019: de eerste structurele vragen over buitenlandse adoptie komen naar boven. Na mediaberichten over mogelijke wanpraktijken stelt de toenmalige Vlaamse minister van Welzijn een onafhankelijk expertenpanel aan om de praktijk te onderzoeken en de procedures te verbeteren.
• April 2021: expertenrapport is klaar. De centrale conclusie luidt dat adopties vaak worden gedreven door een westerse vraag in plaats van de nood van het kind, wat leidt tot ernstige ethische en juridische fouten.
• December 2021: nieuw beslissingskader is klaar. Buitenlandse adoptie is in principe enkel nog mogelijk met landen die het Haags Adoptieverdrag van 1993 of het Haags Kinderbeschermingsverdrag van 1996 hebben geratificeerd en nationaal geïmplementeerd.
• 2022: de Vlaamse overheid lanceert het Actieplan Adoptie. De focus ligt op: het versterken van samenwerkingen met herkomstlanden, het verbinden van pleegzorg en adoptie en het uitbreiden van beleid rond nazorg.
• 2022-2023: alle samenwerkingslanden worden grondig geëvalueerd. Op basis van die evaluatie worden verschillende landen, waaronder Rwanda, Vietnam, Hongarije en Ethiopië, geschrapt van de lijst van landen waarmee Vlaanderen nog buitenlandse adopties kan organiseren.
• Eind 2023: adoptiepauze wordt ingevoerd. Die is nog steeds van kracht tot de nieuwe wetgeving over adoptie in de loop van 2027 in voege treedt. 
• Sinds november 2023 kunnen geboorteouders, geadopteerden en/of adoptieouders bovendien bij het VAC melding maken van (vermoedens van) fouten in hun adoptie- of afstandsprocedure. Meldingen kunnen betrekking hebben op binnenlandse en interlandelijke adopties, zowel voor als na de inwerkingtreding van het Haags Adoptieverdrag in België in 2005.