Versterking van de gezinsopvang

Opvanglocaties voor groepsopvang door samenwerkende onthaalouders die zijn aangesloten bij een dienst worden sinds het decreet kinderopvang van 2014 vergund als groepsopvang, maar nog gesubsidieerd als Trap 2 gezinsopvang. Die onthaalouders werken in het specifieke sui generis-statuut van onthaalouders in gezinsopvang. Dit is in de regelgeving opgenomen als een overgangsmaatregel. Het doel om ze op termijn te subsidiëren als Trap 2 groepsopvang, wordt nu omgezet in een concreet plan.

• De opvanglocaties kunnen vanaf 2026 vrijwillig omschakelen naar de reguliere (en hogere) Trap 2 subsidie groepsopvang (subsidie voor inkomenstarief). De onthaalouders worden in die locatie dan kinderbegeleider in een regulier werknemersstatuut.  
• De Vlaamse Regering is van plan om deze legislatuur gefaseerd tot 3000 plaatsen in groepsopvang door samenwerkende onthaalouders om te schakelen: opstart met 750 plaatsen in 2026, en vervolgens 1000 plaatsen in 2028 en 1250 plaatsen in 2029.  
• Opgroeien lanceert daarvoor telkens een oproep en bepaalt via een beslissingskader aan welke aanvragen de omschakeling kan worden toegekend.  

Zie maatregel 2.1 in het plan kinderopvang 2025-2029.

Wat voorafging

• Onthaalouders aangesloten bij een organisator gezinsopvang hebben sinds 2003 een eigen sociaal statuut, het sui generis-statuut, dat hun sociale rechten biedt. Dat door de federale overheid gecreëerde statuut, was van meet af aan bedoeld als een tijdelijke regeling in afwachting van een volledig werknemersstatuut dat behalve sociale ook arbeidsrechtelijke bescherming omvat.
• Vanaf 2015 startte een proefperiode waarin aangesloten onthaalouders konden overgaan naar het statuut ‘werknemer in huisarbeid’. Na evaluatie van het Vlaamse proefproject en na het advies van de Nationale Arbeidsraad, verankerde de Vlaamse Regering vanaf 2024 voor de bestaande onthaalouders-werknemers de specifiek bijbehorende subsidie structureel in het subsidiebesluit.

Huidige legislatuur

Er worden verdere stappen gezet tot uitdoving van het sui generis-statuut en de verdere invoering van het werknemersstatuut voor onthaalouders: 

• Vanaf 1 juli 2026 kunnen nieuwe onthaalouders in een nieuw vergunde gezinsopvang enkel nog starten in het statuut ‘werknemer in huisarbeid’. Bovenop het budget voor 935 VTE onthaalouders-werknemers uit voorgaande legislaturen, voorziet de huidige Vlaamse Regering gefaseerd in bijkomend budget, waardoor in deze legislatuur nog eens 900 VTE aangesloten onthaalouders werknemer kunnen worden.
• Bestaande onthaalouders met het sui generis-statuut die werken als gezinsopvang kunnen vrijwillig naar het statuut ‘werknemer in huisarbeid’ overstappen. Ze kunnen er ook voor kiezen om in het sui generis-statuut aan de slag blijven. 
• Bestaande onthaalouders met het sui generis-statuut in de groepsopvang door samenwerkende onthaalouders kunnen overgaan naar een regulier werknemersstatuut, als hun locatie omschakelt naar een reguliere Trap 2 groepsopvang (zie bovenaan de pagina). Die omschakeling is vrijwillig, wie niet omschakelt kan in het sui generis-statuut aan de slag blijven.
• De federale overheid legde nog geen einddatum voor dit sui generis-statuut vast. De verwachting is dat tijdens deze legislatuur geen beslissing over een einddatum voor het sui generis-statuut wordt genomen.

Zie maatregel 2.2 in het plan kinderopvang 2025-2029.

Onthaalouders aangesloten bij een dienst worden vandaag door of via hun dienst begeleid en pedagogisch ondersteund. Zelfstandige onthaalouders daarentegen werken autonoom, en kunnen een beroep doen op gratis ondersteuning van het ondersteuningsnetwerk Mentes. Die ondersteuning door Mentes is niet verplicht.

De Vlaamse Regering wil dat vanaf 2027 alle nieuwe onthaalouders, ongeacht hun statuut, voor hun pedagogische ondersteuning aansluiten bij een erkende organisator gezinsopvang. Zo wil de regering erover waken dat onthaalouders niet geïsoleerd aan de slag zijn.  

Dat sluit aan bij de bestaande vergunningsvoorwaarde dat elke organisator van kinderopvang moet zorgen voor ondersteuning van de opvang. Dat is nu verder te concretiseren voor pedagogische ondersteuning van nieuwe autonoom werkende onthaalouders zonder dat hun zelfstandig statuut verloren gaat.

Zie maatregel 2.3 in het plan kinderopvang 2025-2029.

Dit wordt gestart in het najaar van 2026.

Organisatoren van gezinsopvang door aangesloten onthaalouders worden tot nu gesubsidieerd voor het totaal aantal plaatsen bij hun onthaalouders per zorgregio (niveau kleine stad). Die subsidies gezinsopvang zijn ook geprogrammeerd per zorgregio. Dat creëert nadelige gevolgen voor de organisator bij de bezettingsevaluatie en zorgt voor administratieve drempels om een stoppende onthaalouder in de ene zorgregio te kunnen vervangen door nieuwe onthaalouders in een andere zorgregio. Omdat niet elke dienst in elke zorgregio actief is, beperkt dat ook de keuzevrijheid van een onthaalouder bij welke organisator gezinsopvang die wil aansluiten.  

Daarom wordt in 2027 de toekenning van de subsidies gezinsopvang per zorgregio opgeheven: vanaf dan kan elke organisator gezinsopvang zijn gesubsidieerd aanbod over heel Vlaanderen en Brussel aanbieden. En dus ook over heel Vlaanderen en Brussel onthaalouders aansluiten. Dat is geen verplichting, maar een keuze voor alle organisatoren, die zelf bepalen waar in Vlaanderen en Brussel ze onthaalouders aansluiten.  

Zie maatregel 2.4 in het plan kinderopvang 2025-2029.

Op 29 mei 2026 kondigde minister Caroline Gennez, Vlaams minister van Welzijn, Volksgezondheid en Gezin aan dat ze (bovenop de maatregelen voor gezinsopvang in het plan kinderopvang 2025-2029) enkele bijkomende maatregelen neemt om de gezinsopvang te versterken: verhoging van de subsidie voor het loon van onthaalouder, verhoging van de prestatiesubsidie gezinsopvang voor de verhoging van de sociale bijdragen voor sui generis-onthaalouders, een investeringspremie voor onthaalouders en verhoging van de subsidie voor omkadering van gezinsopvang.

Zie de snelinfo.