Stel jezelf meerzijdig partijdig op
Meerzijdig partijdig zijn houdt in dat je niet alleen de belangen van het kind, maar ook de belangen van beide ouders ziet.
- Neem tijd om naar beide ouders te luisteren.
- Erken dat een scheiding voor veel ouders een moeilijke levensgebeurtenis is.
- Toon steun en begrip voor emoties zonder partij te kiezen.
- Heb aandacht voor de context en voorgeschiedenis van het gezin.
Werk vanuit een systemische blik
Neem de tijd om breed zicht te krijgen op wat er speelt binnen het gezin en de bredere context. Besteed aandacht aan:
- de interactie tussen ouders, verloop van wissels, mate van frustratie of conflict;
- de manier waarop ouders hun ouderrol opnemen;
- de impact van de scheiding en eventuele conflicten op het kind;
- aanwezige steun en hulpbronnen binnen de familie en het netwerk;
- wat er goed loopt.
Een systemische blik helpt om voorbij de schuldvraag te kijken. Niet de ouders zijn het probleem, maar de dynamieken waarin zij, hun kinderen en hun omgeving verstrikt raken.
Gebruik welzijnstaal
Kies consequent voor een taal die niet polariseert of veroordeelt. Taal kan spanningen versterken, maar ook bijdragen aan begrip, samenwerking en herstel. Als professional geef je hierin het voorbeeld en kan je ouders ondersteunen om ook tegenover hun kind en ex-partner respectvol en verbindend te communiceren.
- Spreek over complexe scheidingssituaties (met impact op kinderen) in plaats van over hoog-conflict of vechtscheidingen (waarbij de focus op het ex-partnerschap ligt).
- Vermijd schuld- en etikettaal, zoals 'moeilijke ouder', 'manipulatief', 'onwillig' of 'toxisch'. Beschrijf liever concreet gedrag of zorgen.
- Herkader verwijten naar onderliggende behoeften en zorgen.
Maak duidelijke afspraken
Bespreek hoe jullie zullen samenwerken en welke afspraken nodig zijn. Transparantie en duidelijkheid zijn hierbij essentieel.
- Wees duidelijk over je rol en mandaat. Zeg bijvoorbeeld: “Ik begrijp dat jullie dit willen, maar dat kan ik niet doen.” Dat heeft met positioneren te maken.
- Zeg wat je doet en doe wat je zegt.
- Maak duidelijk dat jij niet de verantwoordelijkheid voor het welzijn van het kind kunt overnemen, die blijft bij de ouders.
- Vraag aan de ouders wie uit het netwerk eventueel het kind, maar ook henzelf kan helpen en denk actief mee over mogelijke hulpbronnen.
Start niet met de intentie om conflicten op te lossen. Soms ben je er alleen om het probleem zichtbaar te maken en daarbij te ondersteunen, bijvoorbeeld door hulpbronnen aan te dragen.
Werk aan haalbare doelen die het welzijn van het kind versterken
Samen met ouders onderzoeken welke veranderingen wenselijk en haalbaar zijn, helpt om richting te geven aan de begeleiding. Formuleer doelen die aansluiten bij de noden van het kind en die ouders ondersteunen in hun ouderlijke verantwoordelijkheid.
Doelen kunnen o.a. gaan over:
- het verminderen van spanning en conflict; bijvoorbeeld door duidelijke afspraken te maken over communicatie;
- het versterken van de ouderrol; bijvoorbeeld door kinderen niet in te zetten als boodschapper of vertrouwenspersoon;
- het creëren van rust, voorspelbaarheid en continuïteit in het dagelijks leven van het kind; bijvoorbeeld dagelijkse routines zoveel mogelijk te behouden of het kind op voorhand te vertellen waar het zal zijn en bij wie;
- het ondersteunen van de relatie tussen het kind en beide ouders; bijvoorbeeld door ruimte te maken voor loyaliteit aan beide ouders en te vermijden dat kinderen betrokken raken in conflicten of negatieve uitspraken over de andere ouder.
Begin klein en focus op wat wél lukt. Zelfs beperkte veranderingen kunnen een groot verschil maken voor het welzijn van een kind.
Help ouders vanuit hun ouderpositie te kijken
Tijdens een scheiding kunnen verdriet, boosheid of gevoelens van onmacht zoveel ruimte innemen dat ouders vooral reageren vanuit hun positie als ex-partner. Het ouderschap en de noden van hun kinderen raken daardoor soms op de achtergrond. Als professional kan je hen helpen om die ouderpositie weer wat meer in te nemen.
Ondersteun ouders in de verschuiving van “Wat wil ik?” naar “Wat heeft ons kind nodig?”. Blijf het belang van het kind centraal stellen, zeker wanneer emoties hoog oplopen. Volgende manieren kunnen hierbij helpen:
- Benoem het onderscheid tussen de rol van ex-partner en de rol van ouder. Bijvoorbeeld: “Als ex-partner hoor ik je zeggen dat ..., maar ik vraag me af wat je als moeder of vader hierover zou willen meegeven aan je kind.”
- Help ouders om stil te staan bij de mogelijke impact van hun keuzes en gedrag op hun kind.
- Maak ouders bewust van de manier waarop ze over de andere ouder spreken in aanwezigheid van hun kind. Maak duidelijk dat kinderen de frustratie van de ene ouder over de ander niet willen horen of zien.
- Benoem het conflict als het probleem, niet de andere ouder of de kinderen. Zo blijven beide ouders aangesproken op hun verantwoordelijkheid.
- Vertaal strijdtaal naar welzijnstaal door de aandacht te verleggen van verwijten naar de noden van het kind.
- Stel open vragen die uitnodigen tot reflectie, zonder oplossingen op te dringen.
- Kijk of een goede samenwerking met het bredere netwerk helpend kan zijn, met mensen die geen partij kiezen en het kind goed centraal kunnen stellen.
Meer richtlijnen over ondersteunen in complexe scheidingssituaties in 'Scheiding en langdurige conflicten'.
Samengevat: stuur, steun en stimuleer
Een helpende basishouding in het werken met gescheiden ouders bestaat uit drie complementaire elementen:
- Stuur door duidelijke kaders te bieden (wettelijk of pedagogisch), gedrag dat schadelijk is voor kinderen te begrenzen en het ouderschap centraal te zetten.
- Steun door erkenning te geven voor de emoties, het verlies en de uitdagingen waarmee ouders geconfronteerd worden.
- Stimuleer ouders om verantwoordelijkheid op te nemen, stil te staan bij de noden van hun kind en haalbare stappen vooruit te zetten.
Deze drie elementen vullen elkaar voortdurend aan, afhankelijk van wat de situatie vraagt. Duidelijkheid en begrenzing staan niet tegenover betrokkenheid, maar dragen net bij aan veiligheid en verbinding.
Wanneer conflicten sterk escaleren, is het belangrijk om gespecialiseerde hulpverlening in te schakelen. Het is bovendien niet in elke situatie aangewezen om met beide ouders samen te werken. Lees meer over parallel solo-ouderschap in 'Scheiding en langdurige conflicten'.