Online grensoverschrijdend gedrag in cliëntencontact
Hogere prevalentie in zorg en welzijn
In de zorg- en welzijnssector in Vlaanderen komt grensoverschrijdend gedrag ongeveer twee keer zo vaak voor als in andere arbeidssectoren. De Werkbaarheidsmonitor van de Stichting Innovatie en Arbeid (SERV) laat zien dat in 2023 in de jeugdbijstand, gehandicaptenzorg, het welzijnswerk en rusthuizen meer dan vier op de tien werknemers één of meerdere vormen van grensoverschrijdend gedrag hebben ervaren. Intimidatie of bedreiging komt het meest voor (17,9%), gevolgd door pestgedrag (9,7%), lichamelijk geweld (6,8%) en ongewenst seksueel gedrag (3,6%).
Het rapport maakt geen onderscheid tussen online en offline situaties. Momenteel is er weinig betrouwbare informatie beschikbaar over online grensoverschrijdend gedrag tussen hulpverleners en cliënten in België.
In Nederland is er wel meer onderzoek beschikbaar. Volgens het rapport Horen, zien en zwijgen (FNV, 2023) is seksuele intimidatie de meest gerapporteerde vorm van online grensoverschrijdend gedrag op de Nederlandse werkvloer, met 27% van de respondenten die aangaven dit te hebben ervaren. Vrouwen hebben hier 8 keer zo vaak mee te maken dan mannen. De impact is groot: 95% van de slachtoffers rapporteert negatieve gevolgen zoals stress, angst en verminderde werktevredenheid.
De impact is groot voor mensen én organisaties
Wanneer hulpverleners online grensoverschrijdend gedrag ervaren van cliënten of hun netwerk, kan dat zwaar doorwegen. Het tast professioneel zelfvertrouwen aan, zorgt voor angst en stress in contact met gezinnen en kan leiden tot langdurige psychologische klachten of burn-out.
Ook het team en de organisatie voelen de gevolgen: dalend vertrouwen, minder veiligheid op de werkvloer en collega’s die zich terugtrekken. Op langere termijn verhoogt dit het risico op personeelsuitval en retentiemoeilijkheden in een sector waar elke medewerker telt.
Getuigenissen van professionals
“Bijna een jaar lang werd ik als verpleegkundige van Kind & Gezin digitaal bestookt door een grootmoeder van een kindje dat ik opvolgde. Ze stuurde dreigmails, belde voortdurend en deelde privéfoto’s van haar schoondochter zonder toestemming. Daarbij verspreidde ze leugens — zelfs dat de mama prostituee zou zijn — allemaal om haar als ouder zwart te maken.”
“Ik kreeg onverwacht een TikTok-filmpje toegestuurd via het netwerk van een minderjarige onder toezicht die ik als consulent opvolgde. In het filmpje uitte de pluspapa van mijn cliënt zijn frustraties en richtte hij dreigementen rechtstreeks aan mijn adres — onder andere dat hij mijn banden zou komen platsteken.”
“Een vader stuurde meerdere e-mails met links naar filmpjes waarin werd beweerd dat witte mensen per definitie racistisch zijn en niet in staat zouden zijn om beslissingen te nemen over zwarte kinderen. De mails kwamen onverwacht en waren intimiderend van toon. Eerder contact met deze vader in mijn rol als consulent verliep stroef: vaak reageerde hij niet op mijn e-mails, of beschuldigde hij de Sociale Dienst Jeugdrechtbank ervan geen oog te hebben voor zwarte kinderen.”
“Mijn werkmail werd met naam en toenaam op een online forum gedeeld, wat leidde tot een storm aan reacties.”
“Twee jaar geleden had ik als administratief medewerker van de Ondersteuningscentra en Sociale Diensten Jeugdrechtbank een boze man aan de lijn die niet meteen kreeg wat hij vroeg. Hij sloot het gesprek af met de dreigende mededeling dat hij ons gesprek op TikTok zou plaatsen.”
Online grensoverschrijdend gedrag tussen collega’s
Sinds de opkomst van hybride en thuiswerken is het werkleven ingrijpend veranderd. We vergaderen via Teams, chatten via Slack en mailen meer dan ooit. Wat velen echter onderschatten, is dat ook grensoverschrijdend gedrag zich mee verplaatst naar de digitale ruimte.
“Ik voel me genegeerd in online overleggen.”
“Hij maakt altijd grapjes over mijn thuiswerksituatie in de groepschat.”
“Mijn ideeën worden in de chat genegeerd, maar als een ander ze noemt, is het ineens wél goed.”
Het zijn voorbeelden van online micro-agressies die het werkklimaat kunnen vergiftigen. Uit onderzoek van KU Leuven en IDEWE onder 1.001 Belgische werknemers blijkt dat bijna 1 op de 10 te maken krijgt met digitale ‘pesterijen’. De meest voorkomende vorm is het systematisch negeren van berichten of e-mails en het achterhouden van informatie, waardoor het werk van het slachtoffer bemoeilijkt wordt. Slachtoffers voelen zich hierdoor vaker emotioneel uitgeput en minder betrokken bij hun job.