Hoe herken je online grensoverschrijdend gedrag?

Online grensoverschrijdend gedrag is niet altijd zichtbaar. Het kan subtiel beginnen en toch grote impact hebben. Let extra op wanneer jij of een collega:

• zich terugtrekt, vaker afwezig is of minder betrokken lijkt;
• plots slechter presteert of bepaalde taken vermijdt;
• sociale contacten uit de weg gaat of net sterk leunt op één (online) contact;
• angstig, onzeker, schrikachtig of snel prikkelbaar reageert;
• veel tijd op de smartphone doorbrengt, meer dan voorheen;
• het scherm wegdraait of geheimzinnig doet over digitale communicatie;
• heftig reageert op berichten, meldingen of online interacties;
• vermoeid is, slecht slaapt of concentratieproblemen heeft;
• onverwacht boos wordt of in tranen uitbarst zonder duidelijke aanleiding;
• vaak klaagt over lichamelijke klachten zoals hoofdpijn, buikpijn of misselijkheid.

Deze signalen betekenen niet altijd dat er online iets mis is — maar ze kunnen wel een eerste waarschuwing zijn. Praat erover met collega's of je leidinggevende en ga samen na wat er speelt.

Ondersteuning nodig? Lees in het hoofdstuk Handelen bij een incident of melding wat je kan doen bij online grensoverschrijdend gedrag.

Verschillende factoren kunnen meespelen waarom iemand online grensoverschrijdend gedrag stelt. De exacte invloed van sommige factoren is echter nog onvoldoende onderzocht in de Belgische context. 

• Ervaring van online ontremming: mensen gedragen zich online vaak anders dan face-to-face. Afstand en schijnbare anonimiteit verlagen de drempel om dingen te zeggen of te doen die je offline niet snel zou durven. Je schrijft bijvoorbeeld veel sneller anoniem een negatieve recensie over een restaurant dan wanneer de ober live met de rekening aan je tafel staat.  
• Machtsbeleving: wie zich in het echte leven onzeker of machteloos voelt, kan zich online sterker of invloedrijker voordoen — bijvoorbeeld door zijn digitale vaardigheden of sociale media-aanwezigheid te benutten.
• Risicobereidheid en impulsiviteit: vooral bij jongeren speelt dit een rol. Ze reageren sneller op emoties en experimenteren met grenzen, wat online gedrag kan versterken dat ze in een offline situatie misschien niet zouden vertonen.
• Gendernormen en gender: mannen die sterk vasthouden aan traditionele ideeën over man-vrouwrollen en verwachtingen rondom mannelijkheid, hebben vaker overtuigingen die online seksueel of gendergerelateerd geweld rechtvaardigen.
• Andere mogelijke factoren (op basis van Nederlands onderzoek naar online haatspraak en discriminatie):
  • Leeftijd
  • Geslacht
  • Frequentie van sociale media-gebruik
  • Persoonlijke attitudes en overtuigingen
  • … 

Online grensoverschrijdend gedrag kan iedereen treffen, maar sommige mensen lopen meer risico — ook jij als hulpverlener die dagelijks met kinderen, jongeren en gezinnen werkt. Het is belangrijk om je hiervan bewust te zijn, zodat je signalen sneller herkent en preventieve stappen kunt nemen. 

Risicogroepen 

(Jonge) vrouwen in de sector zijn vaker doelwit, net als collega’s die zich identificeren als lhbtiqa+. Ook hulpverleners die behoren tot groepen die negatief worden gestigmatiseerd of uitgesloten — bijvoorbeeld door afkomst, religie, of culturele achtergrond — kunnen een groter risico lopen. In dit onderzoek van Movisie lees je meer over hoe online grensoverschrijdend gedrag meiden en vrouwen treft, en wat je er tegen kan doen.

Sommige medewerkers lopen meer kans slachtoffer te worden, bijvoorbeeld door hun rol of positie binnen de organisatie. Hulpverleners in sectoren die sterk door het andere geslacht worden gedomineerd, kunnen extra kwetsbaar zijn. Zo kunnen vrouwen die veel contact hebben met mannelijke cliënten, of mannen met veel vrouwelijke cliënten, vaker slachtoffer worden van grensoverschrijdend gedrag.

Omgevingsfactoren 

De omgeving waarin je werkt beïnvloedt ook het risico. Rolconflicten, onduidelijke verwachtingen of een gebrek aan steun binnen je team vergroten de kans op online intimidatie en pesten. Een hoge werkdruk, een negatief sociaal klimaat of weinig inspraak versterken stress en maken het lastiger om online grensoverschrijdend gedrag tijdig te signaleren of te melden. 

Door je bewust te zijn van deze factoren, kun je alert zijn op signalen bij jezelf en bij collega’s, en bijdragen aan een veiligere werkcultuur.