Wat is OverHoop en waarom is het belangrijk?
Veel kinderen maken in hun kindertijd negatieve ervaringen mee. Gelukkig hoeven die niet per se tot ontwikkelingstrauma te leiden. Wanneer er vanuit de omgeving, liefst zo vroeg mogelijk, aandacht is voor kinderen en gezinnen die zich in uitzonderlijk stressvolle situaties bevinden, kan veel leed worden voorkomen. Professionele en informele zorg- en hulpverleners van de nulde- en eerstelijn kunnen samen de impact van deze ervaringen helpen verkleinen.
Daarom wil OverHoop de versnipperde inzichten en kennis over ontwikkelingstrauma verzamelen en delen, bestaande initiatieven van preventie tot herstel in de praktijk versterken en verspreiden. Op die manier wil OverHoop iedereen die met kinderen werkt houvast bieden.
Op de website www.samenoverhoop.be vind je gebundelde kennis, praktische handvatten, inspirerende praktijken en relevante tools rond het voorkomen, herkennen en ondersteunen van ontwikkelingstrauma bij kinderen en jongeren.
Wat betekent traumasensitief werken?
Wanneer stress tijdelijk is, kan een kind hiermee omgaan, zeker als er voldoende steun is. Dat is anders bij chronische stress. Bij jonge kinderen is de impact niet altijd meteen zichtbaar. Ze kunnen niet vertellen wat er speelt, maar geven wel signalen. Bijvoorbeeld door hun gedrag - huilen, driftbuien of terugtrekken. Andere signalen zijn lichamelijk - slaap- of eetproblemen en spanningsklachten – of emotioneel, zoals angst, onzekerheid en overmatige afhankelijkheid.
Een kind dat in een gezin met veel conflicten opgroeit, kan sneller reageren op kleine frustraties. Dat gedrag is vaak een signaal van stress en niet een probleem van ‘ongehoorzaamheid’. We moeten ons dan afvragen: ‘Wat heeft dit kind meegemaakt om zo te reageren?’. In plaats van ‘probleemdenken’ verschuiven we naar oprecht willen begrijpen. Dat brengt ook mildheid mee tegenover de ouders en de opvoedingscontext. Misschien hebben ook de ouders zelf ooit trauma’s opgelopen die nog een plaats moeten krijgen.
Hoe bouw je een nest rond een nest?
Om stressvolle situaties bij kinderen zo vroeg mogelijk te detecteren en de impact ervan te verkleinen, is het belangrijk om veilige netwerken rondom kinderen en gezinnen te bouwen. Dat is vooral het dichte netwerk van een gezin: familie, vrienden, buren … Maar niet iedereen heeft zo een netwerk om op terug te vallen.
Informele netwerken – denk maar aan buurt- of jeugdwerk en sport- of cultuurverenigingen - en professionele netwerken - zoals Huizen van het Kind, OverKop, huisartsen, kinderopvang en scholen - kunnen dan die rol opnemen. Ook zij kunnen ouders versterken in warme relaties met hun kinderen. Daarnaast zijn het ook ruimere groeiplekken waar mensen betekenisvolle relaties aangaan met anderen - een nest rond het nest dus. Zeker voor gezinnen met een klein netwerk en gezinnen die het moeilijk hebben om ondersteuning te zoeken, zijn vertrouwde brugfiguren van grote meerwaarde. Professionals in de basiszorg spelen hier een sleutelrol.”
Traumasensitief werken is een gedeelde verantwoordelijkheid voor iedereen die met jonge kinderen en gezinnen werkt. Samenwerken, kennisdelen en elkaar versterken, kunnen een groot verschil maken. Dat draagt bij aan geïntegreerde zorg en ondersteuning.
Hoe gaan we naar een traumasensitieve samenleving?
De ambitie van Opgroeien overstijgt de individuele hulpverlening. We willen evolueren naar een samenleving waarin trauma herkend en erkend wordt, en waarin ondersteuning tijdig en toegankelijk is. Dat vraagt ook een andere manier van kijken. Niet focussen op “wat loopt hier mis?”, maar wél op de vraag: Wat heeft dit kind of dit gezin meegemaakt, en wat hebben zij nodig? Dat helpt om meer afgestemd vanuit een oprechte nieuwsgierigheid en mensgericht te werken.
De focus ligt op preventie en vroege interventie: zo vroeg mogelijk ondersteunen, bij voorkeur al tijdens de zwangerschap. Daarnaast wordt gewerkt aan geïntegreerde zorg en het versterken van samenwerking tussen diensten en sectoren. Door het ondersteunen van professionals via vorming, intervisie en ruimte voor reflectie, is traumasensitief werken geen extra opdracht, maar een fundamentele manier van werken.
Meer weten over OverHoop?
Inspiratiedag OverHoop
Op 8 mei 2026 organiseerde Opgroeien een inspiratiedag in het kader van OverHoop. Het programma bracht inzicht en inspiratie rond traumasensitief (samen)werken in de eerste 1000 dagen van het kind.
Professionals in de basiszorg zijn vaak één van de eerste getuigen wanneer een kind, jongere en gezin in nood zijn. Stuk voor stuk zijn zij een cruciale schakel in de preventieve en geïntegreerde aanpak rond trauma.
De presentaties
Hieronder vind je presentaties en ander materiaal terug dat werd voorgesteld op de inspiratiedag in het kader van OverHoop op 8 mei 2026. Het programma bracht inzicht en inspiratie rond traumasensitief (samen)werken in de eerste 1000 dagen van het kind. Onder elke presentatie vind je linken om je verder te verdiepen of informeren.
