Adoptie als jeugdbeschermingsmaatregel
Adoptie is het wettigen van een ouder-kindrelatie tussen personen die niet door geboorte aan elkaar verwant zijn. Het is een beschermingsmaatregel voor kinderen die niet kunnen opgroeien bij hun biologische ouders. Dit is vastgelegd in artikel 21 van het Kinderrechtenverdrag.
De voorkeur gaat altijd naar een gezin in het geboorteland van het kind. Als dat niet mogelijk is, is buitenlandse adoptie een mogelijkheid. Op het continuüm van kinderbeschermingsmaatregelen wordt buitenlandse adoptie gezien als de laatste, meest ingrijpende beschermingsmaatregel voor een kind. In Vlaanderen wordt dit pas overwogen wanneer opvang binnen de familie of via pleegzorg niet mogelijk is. Dit noemen we het subsidiariteitsprincipe, een van de hoekstenen van het Haags Adoptieverdrag.
Een ander belangrijk principe in dit verdrag is adoptabiliteit: adoptie is enkel mogelijk als uit grondig onderzoek blijkt dat dit in het belang van het kind is. Iedereen die toestemming geeft voor adoptie, moet dat vrijwillig en goed geïnformeerd doen. Er mag geen sprake zijn van betaling of een andere tegenprestatie.
Soorten adoptie
Volle adoptie versus gewone adoptie
- Volle adoptie: de juridische band met de geboortefamilie wordt volledig verbroken. Na de uitspraak van de rechter wordt het adoptiekind juridisch het kind van de adoptieouders. Het behoort het tot de bredere adoptiefamilie. Het kind krijgt de achternaam van de adoptieouders en wordt juridisch volledig gelijkgesteld aan een biologisch kind, inclusief erfrecht.
- Gewone adoptie: de juridische band met de geboortefamilie blijft behouden. Tegelijk ontstaat er een bijkomende juridische band met de adoptieouders. Die band strekt zich niet uit tot de ruimere adoptiefamilie. Het kind krijgt de achternaam van de adoptieouders, maar kan kiezen om de oorspronkelijke familienaam volledig (bij meerderjarigen) of gedeeltelijk (bij minderjarigen) te behouden. Erfrecht bestaat zowel bij de geboortefamilie als bij de adoptieouders.
Binnenlandse adoptie versus buitenlandse adoptie
- Binnenlandse adoptie: wanneer een kind dat in België verblijft, geadopteerd wordt door personen die ook in België verblijven.
- Buitenlandse (of interlandelijke) adoptie: wanneer een kind dat in het buitenland verblijft, geadopteerd wordt door personen die in België verblijven.
Gekend versus ongekend kind
- De meeste kandidaat-adoptieouders starten met een adoptieprocedure zonder vooraf te weten welk kind ze zullen adopteren.
- Bij binnenlandse adoptie kan je een gekend kind adopteren. Het gaat dan bijvoorbeeld om de adoptie van de kinderen van je partner, van je kleinkind of van een nichtje. Wanneer een kind van de familie in het buitenland verblijft, spreken we van een intrafamiliale adoptie. Adoptie van een gekend kind uit het buitenland dat niet tot in de 4de graad verwant is, is niet mogelijk.
Gesloten adoptie versus open adoptie
De termen gesloten adoptie en open adoptie verwijzen naar de mate van openheid bij adoptiebetrokkenen over de adoptie, afkomst, achtergrond en onderling contact. Het zijn uitersten op een continuüm, met in de praktijk vaak tussenvormen.
- Gesloten adoptie: de geadopteerde weet niet dat die geadopteerd is, er is geen bereidheid om informatie te delen.
- Open adoptie: er is direct contact tussen de geadopteerde, de geboorteouders, de adoptieouders en/of de bredere geboortefamilie, informatie wordt in alle openheid gedeeld.
Adoptie versus pleegzorg
Zowel bij adoptie als langdurige pleegzorg groeit een kind op in een ander gezin, maar er zijn belangrijke verschillen.
- Ouderschap: bij adoptie is er zelden sprake van gedeeld ouderschap, zelfs als er contact is met de geboorteouders. Bij pleegzorg daarentegen blijven de ouders zoveel mogelijk betrokken en hebben zij inspraak bij belangrijke beslissingen.
- Ouderlijk gezag: bij adoptie wordt het kind juridisch het kind van de adoptieouders. Bij pleegzorg blijft het ouderlijk gezag bij de ouders.
- Duur: adoptie is permanent, terwijl pleegzorg doorgaans tijdelijk is met het doel om het kind terug te laten keren naar de ouders.
- Begeleiding: adoptieouders zijn verantwoordelijk voor de opvoeding van het kind. Nazorg is beschikbaar, maar niet verplicht. Bij pleegzorg krijgen pleeggezinnen verplichte begeleiding van een pleegzorgbegeleider om hen te ondersteunen tijdens de zorg voor het kind.