Leven in een snel veranderende samenleving
Gezinnen groeien vandaag op in een samenleving die sterk verandert. Globalisering, digitalisering en demografische verschuivingen zorgen voor nieuwe kansen, maar versterken tegelijk bestaande ongelijkheden en spanningen. Digitale toepassingen maken ondersteuning sneller en toegankelijker, maar sluiten tegelijk gezinnen uit die minder digitaal vaardig zijn. Migratie en mobiliteit zorgen voor meer diversiteit, maar maken samenleven ook complexer. In die context wordt de vraag hoe we solidariteit, verbondenheid en verantwoordelijkheid organiseren steeds urgenter (Jenson, 2010; OECD, 2011).
Van economische stabiliteit naar erbij horen en meetellen
Waar sociale cohesie vroeger vaak werd gekoppeld aan economische stabiliteit en gedeelde waarden, volstaat die visie vandaag niet meer. In diverse samenlevingen gaat het niet alleen om mee kunnen draaien, maar ook om mee kunnen doen en mee te tellen, ongeacht je achtergrond, gezinssituatie of levensloop (Zapata-Barrero, 2017). Sociale cohesie is daarmee verschoven van een louter nationaal vraagstuk naar een lokale en relationele uitdaging, die zich afspeelt in buurten, voorzieningen en dagelijkse ontmoetingen.
Wat sociale cohesie betekent voor gezinnen
Voor gezinnen betekent dit dat hun kansen en welzijn niet alleen afhangen van individuele veerkracht, maar ook van de mate waarin zij kunnen rekenen op netwerken, toegankelijke ondersteuning en een omgeving die hen (h)erkent. Voor professionals betekent het dat ondersteuning nooit waardenvrij of contextloos is. Je werkt altijd mee aan het versterken of net verzwakken van sociale cohesie.
Onderzoek toont daarbij aan dat sociale cohesie een belangrijke beschermende factor is voor gezinnen en (jonge) kinderen. Gezinnen die zich verbonden voelen met anderen, die informele steun ervaren en vertrouwen hebben in voorzieningen, staan sterker in hun opvoedingsrol en ervaren minder stress en isolement (Irwin, Siddiqi & Hertzman, 2007; OECD, 2017). Internationale organisaties benadrukken daarom expliciet het belang van sociaalwerkpraktijken voor gezinnen als hefboom voor sociale cohesie (Council of the European Union, 2009; European Commission, 2015; Skjesol Bulling & Berg, 2018).
Een kernopdracht voor professionals
Voor sociale professionals in gezins- en jongerenondersteuning is sociale cohesie geen bijkomstig thema, maar een kernopdracht. Dat blijkt ook uit de internationale definitie van sociaal werk, waarin het bevorderen van sociale cohesie expliciet wordt genoemd, naast sociale rechtvaardigheid, mensenrechten en respect voor diversiteit (International Federation of Social Workers, 2014).