Ontmoeting en sociale cohesie: verwant, maar niet hetzelfde
Ontmoeting en sociale cohesie worden vaak in één adem genoemd, maar ze zijn niet hetzelfde. Ontmoeting verwijst naar concrete momenten waarop mensen elkaar tegenkomen: een babbel in de wachtruimte, samen aan de speelmat zitten, een glimlach of een korte uitwisseling tussen ouders. Ontmoeting is tastbaar, zichtbaar en vaak tijdelijk.
Sociale cohesie is ruimer. Het gaat over de kwaliteit van verbonden samenleven die kan groeien uit herhaalde ontmoetingen, maar ook wordt beïnvloed door de context waarin die plaatsvinden. Sociale cohesie omvat niet alleen relaties tussen mensen, maar ook het gevoel erbij te horen, vertrouwen in voorzieningen en de bereidheid om samen verantwoordelijkheid te dragen (Dragolov et al., 2016).
Ontmoeting is een noodzakelijke bouwsteen, maar sociale cohesie is het geheel dat daaruit kan ontstaan.
Het kleine ontmoeten als startpunt
In de praktijk begint sociale cohesie vaak klein. Het zijn niet de grote groepsgesprekken of expliciete interventies die het verschil maken, maar de alledaagse momenten: ouders die elkaar aankijken terwijl ze hun kind aankleden, een kort gesprek tijdens een ophaalmoment, kinderen die samen spelen en zo ouders met elkaar in contact brengen. In de literatuur wordt dit ook wel het kleine ontmoeten genoemd: vluchtige, informele interacties die weinig eisen stellen, maar wel herkenning en nabijheid creëren (Soenen, 2006). Precies omdat ze laagdrempelig zijn, vormen ze vaak de eerste stap naar vertrouwen en verbondenheid.
Ruimtes zoals consultatiebureaus of Huizen van het Kind zijn bij uitstek plekken waar dit kleine ontmoeten kan plaatsvinden. Hoewel ze vaak ontworpen zijn als logistieke ruimtes, kunnen ze met relatief eenvoudige ingrepen uitgroeien tot echte ontmoetingsplekken: door de inrichting, het tempo, de aanwezigheid van vrijwilligers en de manier waarop mensen welkom worden geheten.
Wat ontmoeting betekent voor gezinnen
Voor gezinnen kan ontmoeting een belangrijke functie vervullen:
- werkt normaliserend: ik ben niet alleen;
- verlaagt drempels om in contact te komen;
- creëert ruimte voor informele steun.
Waarom ontmoeting alleen niet volstaat
Hoewel ontmoeting een cruciale basis vormt, leidt ze niet automatisch tot sociale cohesie.
- Ontmoetingen kunnen oppervlakkig blijven. Zonder een gevoel van veiligheid en vertrouwen blijft het bij naast elkaar zijn. Sociale cohesie veronderstelt dat contacten zich kunnen verdiepen, en betekenis krijgen.
- Ontmoeting kan ook uitsluitend werken. Wanneer ontmoetingsmomenten impliciete normen bevatten, bijvoorbeeld rond taalgebruik, opvoedingsstijlen of participatie, kunnen sommige gezinnen zich minder welkom voelen. Wat bedoeld is als verbindend, kan dan onbedoeld afstand creëren.
- Ontmoetingen versterken soms vooral verbinding binnen een herkenbare groep (bonding), zonder bruggen te slaan tussen verschillende groepen (bridging). Beide vormen van sociaal kapitaal zijn waardevol, maar sociale cohesie in een diverse samenleving vraagt ook aandacht voor die bruggen (Putnam, 2000).
- Tot slot blijft bij een exclusieve focus op ontmoeting vaak de structurele context onderbelicht. Gezinnen kunnen warme onderlinge relaties hebben, maar zich tegelijk onrechtvaardig behandeld voelen door voorzieningen, of verdwalen in complexe systemen. In dat geval komt sociale cohesie onder druk te staan, ondanks sterke sociale netwerken. Vertrouwen in instellingen en ervaren rechtvaardigheid spelen hierin een sleutelrol (Dragolov et al., 2016).
Ontmoeting als begin, niet als eindpunt
Ontmoeting is dus een startpunt, geen eindpunt. Sociale cohesie ontstaat wanneer ontmoeting wordt ondersteund door inclusieve voorwaarden en ingebed is in een bredere context van toegankelijkheid, betrouwbaarheid en respect voor verschil.
Sociale cohesie is geen kwestie van mensen gewoon samenbrengen. Ze groeit in het samenspel van ontmoeting, vertrouwen, herhaling, inclusie en rechtvaardigheid. Het relationele fundament is essentieel, maar pas wanneer het verbonden wordt met een bredere maatschappelijke context, krijgt sociale cohesie echt draagkracht.
