Om richting te geven aan die veelheid aan definities, is de Sociale Cohesie Radar (Bertelsmann Stiftung; Dragolov et al., 2016) een bijzonder bruikbaar referentiekader. Het definieert sociale cohesie als: de kwaliteit van sociale samenwerking en verbondenheid binnen een collectief, zichtbaar in attitudes en gedragingen; gekenmerkt door sterke sociale relaties, positieve verbondenheid en focus op het algemeen belang.
Waarom dit kader relevant is voor jeugd- en gezinsbeleid
Wat dit kader sterk maakt voor het jeugd- en gezinsbeleid, is dat het sociale cohesie ziet als een eigenschap van het collectief (buurt, gemeenschap, organisatie), en niet als iets op enkel een individueel niveau.
Het helpt om sociale cohesie niet te reduceren tot ontmoeting, het verbinden van mensen met elkaar, maar geeft ook ruimte voor in te zetten op het vertrouwen in organisaties, instellingen en rechtvaardigheid.
De Sociale Cohesie Radar onderscheidt bovendien drie niveaus die elkaar beïnvloeden:
- Micro: relaties tussen mensen
- Meso: verbondenheid binnen groepen/gemeenschappen
- Macro: relatie tussen burgers en samenleving/instellingen
En het ordent cohesie in drie centrale domeinen of thema’s:
- Sociale relaties: dit gaat over de kwaliteit van het contact tussen mensen in het dagelijkse leven.
- Verbondenheid met de samenleving: dit verwijst naar het gevoel erbij te horen en mee te tellen in de samenleving.
- Focus op het algemeen belang: Dit domein gaat over de bereidheid om niet alleen voor jezelf, maar ook voor elkaar en de gemeenschap verantwoordelijkheid te nemen.
Dit maakt duidelijk dat sociale cohesie in jeugd- en gezinsbeleid altijd twee kanten heeft: nabijheid en relaties zoals ontmoeting, steun, en sociale netwerken, maar ook instellingen en systeem waar een toegang, eerlijkheid, vertrouwen in diensten centraal staat.
Wat betekent dit concreet in preventieve gezins- en jongerenondersteuning?
In preventieve gezins- en jongerenondersteuning gaat sociale cohesie onder meer over de vragen:
- Hoe zorgen we dat kinderen, jongeren en gezinnen zich welkom voelen en kunnen deelnemen?
- Hoe versterken we informele netwerken en steun?
- Hoe bouwen we vertrouwen in voorzieningen, de samenleving en verminderen we uitsluiting?
👉 Daarmee wordt sociale cohesie een richtinggevend concept:
- als doel: inclusiever samenleven, meer verbondenheid)
- als middel: netwerken en steunbronnen versterken
- als kwaliteitsbril: werkt ons aanbod verbindend of (onbedoeld) uitsluitingsversterkend?