Scheiding

Juridische aspecten van scheiding: praktijkvragen

Wat doe je als professional wanneer ouders elkaar tegenspreken, afwijken van een formeel vastgelegde regeling of vragen om informatie niet te delen?
Mag de andere ouder het kind onverwacht ophalen, bijvoorbeeld van de opvang of hobbyclub?

Beide ouders met ouderlijk gezag staan in principe op gelijke voet. Is de verblijfsregeling formeel vastgelegd, bijvoorbeeld in een vonnis, dan houdt de organisatie daar rekening mee. Maak vooraf duidelijke praktische afspraken over wie het kind wanneer mag ophalen. Vraag bij twijfel naar de meest recente formeel vastgelegde regeling en naar eventuele latere afspraken die beide ouders bevestigen.

Wat als een ouder vraagt om het kind niet mee te geven aan de andere ouder?

Een mondelinge vraag van één ouder volstaat niet om de rechten van de andere ouder met ouderlijk gezag opzij te zetten. Ga na of er een formeel vastgelegde regeling bestaat die het verblijf, het contact of de ophaalmogelijkheden beperkt. Volg de procedures van je organisatie en vraag bij twijfel juridisch advies. Is er een onmiddellijk veiligheidsrisico, pas dan de nood- en veiligheidsprocedures toe en schakel zo nodig de politie of bevoegde hulpverlening in.

Mag een plusouder het kind ophalen?

Een plusouder krijgt door de relatie met een ouder niet automatisch ouderlijk gezag. Die kan het kind wel ophalen wanneer een ouder met gezag daarvoor toestemming heeft gegeven en dit niet strijdig is met een formeel vastgelegde beperking. Leg vooraf duidelijk vast welke personen het kind mogen ophalen. Bij betwisting vraagt de organisatie om duidelijke instructies van beide ouders of om de formeel vastgelegde regeling. 

Wat als ouders een mondelinge afspraak melden die afwijkt van de formeel vastgelegde regeling?

Ouders kunnen samen praktische afspraken maken die afwijken van de formeel vastgelegde verblijfsregeling. Voor een professional is het echter moeilijk om een mondelinge afwijking te controleren. Vraag daarom om een schriftelijke bevestiging van beide ouders. Bij onenigheid of twijfel baseert de organisatie zich op de formeel vastgelegde regeling en op haar bestaande afspraken, totdat beide ouders de afwijking bevestigen of een nieuwe rechterlijke beslissing voorleggen.

Wat wanneer ouders elkaar tegenspreken?

Bij gewone dagelijkse handelingen mag je doorgaans aannemen dat één ouder met instemming van de andere ouder handelt. Zodra je weet dat de ouders het oneens zijn, kan je daar niet langer van uitgaan. Ga na of er een formeel vastgelegde regeling bestaat en handel niet zelf als scheidsrechter. 

Gaat het om een belangrijke beslissing waarover ouders met gezamenlijk gezag geen akkoord bereiken, dan moeten zij zelf tot een akkoord komen of zich tot de familierechtbank wenden. Voor een schoolkeuze geldt bijvoorbeeld dat de school, zodra zij weet dat de andere ouder met ouderlijk gezag bezwaar maakt, niet zomaar op basis van de vraag van één ouder kan handelen. De ouders moeten eerst overeenstemming bereiken of een rechterlijke beslissing verkrijgen.

Moeten ouders samen op gesprek komen?

Gezamenlijk ouderlijk gezag betekent niet dat ouders altijd samen aanwezig hoeven te zijn. Wanneer een gezamenlijk gesprek niet haalbaar of veilig is, kan je hen afzonderlijk spreken. Zorg ervoor dat beide ouders de informatie ontvangen waarop zij recht hebben, met respect voor het beroepsgeheim, de privacy en de eigen rechtspositie van het kind.

Hebben beide ouders recht op informatie over hun kind?

Ouders die samen het ouderlijk gezag uitoefenen, hebben in principe allebei recht op de informatie die nodig is om hun ouderlijke verantwoordelijkheid op te nemen en bij belangrijke beslissingen betrokken te zijn. Informeer beide ouders waar mogelijk rechtstreeks en neutraal, zodat het kind of één van de ouders niet als boodschapper hoeft op te treden. 

Wanneer één ouder het ouderlijk gezag alleen uitoefent, behoudt de andere ouder in principe het recht om toezicht te houden op de opvoeding en daarover informatie te ontvangen, tenzij een rechter dit recht beperkt. Vraag bij twijfel naar de relevante formeel vastgelegde beslissing. 

Wat als een ouder vraagt om informatie niet met de andere ouder te delen?

Ga eerst na wie het ouderlijk gezag uitoefent en over welke informatie het gaat. Een ouder kan niet eenzijdig bepalen dat de andere ouder met gezag geen informatie over belangrijke zaken ontvangt. Tegelijk geven ouderlijk gezag en informatierecht geen onbeperkte toegang tot alle vertrouwelijke gegevens. Houd rekening met het beroepsgeheim, de privacy, het belang van het kind en de rechten die het kind zelf kan uitoefenen. Bespreek vooraf welke informatie je deelt, met wie en waarom. 

Wat als een kind vraagt om iets niet aan de ouders te vertellen?

Beloof niet vooraf dat informatie geheim blijft. Leg uit welke informatie vertrouwelijk kan blijven en wanneer je toch iets moet delen, bijvoorbeeld bij ernstige onveiligheid. Houd rekening met de leeftijd en maturiteit van het kind, diens eigen rechten en je beroepsgeheim. Bespreek waar mogelijk samen met het kind wat wordt gedeeld, met wie en op welke manier. 

Is toestemming van beide ouders nodig om hulpverlening of therapie te starten voor het kind? 

Bij gezamenlijk ouderlijk gezag nemen beide ouders in principe samen belangrijke beslissingen over de gezondheid en hulpverlening van hun kind. Toch hangt de vereiste toestemming onder meer af van de aard en dringendheid van de hulp, de gebruikelijke zorg, de leeftijd en maturiteit van het kind en de rechten die het kind zelf kan uitoefenen. Wanneer één ouder uitdrukkelijk bezwaar maakt, ga je daarom niet automatisch verder, maar onderzoek je welke toestemming in die concrete situatie vereist is. Vraag bij twijfel juridisch of deontologisch advies.

Waarop heeft de andere ouder recht als één ouder alleen het ouderlijk gezag uitoefent?

Alleen in uitzonderlijke omstandigheden wordt het ouderlijk gezag uitsluitend door één ouder uitgeoefend. De andere ouder behoudt in principe het recht om toezicht te houden op de opvoeding en daarover informatie te ontvangen. Dat betekent niet dat deze ouder mee beslist. Ook behoudt die ouder in principe recht op persoonlijk contact, tenzij een rechter dat recht beperkt. Vraag daarom naar de relevante formeel vastgelegde beslissing en ga na welke rechten of beperkingen daarin precies zijn opgenomen. 

Vraag bij twijfel naar de meest recente formeel vastgelegde regeling, bijvoorbeeld een vonnis, arrest of notariële akte, en naar eventuele latere afspraken die beide ouders bevestigen. Controleer alleen de bepalingen die relevant zijn voor je opdracht en ga zorgvuldig om met persoonlijke en vertrouwelijke gegevens. 

Ga niet zelf als scheidsrechter optreden in een juridisch geschil en volg de procedures van je organisatie. Vraag zo nodig juridisch of deontologisch advies of verwijs ouders door naar bemiddeling, juridische eerstelijnsbijstand, een advocaat of de familierechtbank.