Governance in organisatienetwerken

Governance in een organisatienetwerk gaat over:

• hoe organisaties samen beslissingen nemen
• hoe verantwoordelijkheden verdeeld worden
• hoe partners elkaar aanspreken en verantwoording afleggen

In tegenstelling tot één organisatie is er meestal geen centrale hiërarchie. Partners moeten dus samen expliciete afspraken maken om samenwerking mogelijk te maken. Governance maakt dus zichtbaar wat in veel samenwerkingen impliciet blijft.

Zonder duidelijke governance blijven organisatienetwerken vaak hangen in overleg zonder resultaat.

Governance zorgt ervoor dat:

• afspraken afdwingbaar en duidelijk zijn
• partners weten wat van hen verwacht wordt
• beslissingen genomen kunnen worden
• het netwerk effectief resultaat oplevert voor kinderen, jongeren en gezinnen

Governance kan je concreet maken aan de hand van een aantal terugkerende bouwstenen.
Deze bouwstenen helpen om de samenwerking expliciet te organiseren. Je kan ze vertalen naar vragen die richting geven aan het netwerk.

Stel een mandatenmatrix op basis van de bouwstenen
Een overzicht waarin staat wie welke bevoegdheden heeft in de samenwerking. Samenwerking betekent wie mag knopen doorhakken, wie vult de gaten op, wat doen we bij besluitvorming die blokkeert omwille van complexe casussen. Het helpt om snel en eenduidig te handelen, voorkomt misverstanden en vertraging.  

• Wie beslist (beslissingsbevoegdheid), 
• Wie adviseert of bereidt voor (adviesbevoegdheid), 
• Wie voert uit (operationele verantwoordelijkheid). 

In veel organisatienetwerken wordt de samenwerking georganiseerd op verschillende niveaus. Elk niveau heeft een eigen rol in het geheel.

• Strategisch niveau: Hier worden de grote lijnen uitgezet: visie, doelstellingen en prioriteiten van het netwerk.
• Tactisch niveau: Op dit niveau worden afspraken gemaakt over de samenwerking: hoe organisaties samenwerken, welke werkafspraken gelden en waar bijgestuurd wordt.
• Operationeel niveau: Hier gebeurt de samenwerking in de praktijk, bijvoorbeeld in het werken met concrete situaties of trajecten.

Duidelijke afspraken tussen deze niveaus zorgen voor samenhang en maken het mogelijk om richting te geven én flexibel in te spelen op wat nodig is.

Zelfregulerend netwerk

In een zelfregulerend netwerk nemen de partners samen de verantwoordelijkheid op voor het geheel.
Er is geen aparte organisatie die het netwerk aanstuurt. Partners maken onderling afspraken en sturen de samenwerking gezamenlijk bij.
Dit model vraagt een sterke betrokkenheid en vertrouwen tussen partners. Het werkt het best wanneer het aantal partners beperkt is en de samenwerking overzichtelijk blijft.

Leiderorganisatienetwerk

In sommige netwerken neemt één organisatie een trekkersrol op.
Deze organisatie faciliteert de samenwerking, bewaakt het overzicht en brengt partners samen. Ze neemt niet alles over, maar zorgt ervoor dat het netwerk blijft functioneren.
Dit kan helpen om richting en tempo te geven aan de samenwerking, zeker wanneer partners verschillend betrokken zijn of het moeilijk blijkt om gezamenlijk beslissingen te nemen.

Netwerk administratieve organisatie (NAO)

In meer complexe netwerken wordt de coördinatie soms opgenomen door een aparte organisatie.
Deze organisatie maakt zelf geen deel uit van de dienstverlening, maar ondersteunt het netwerk op vlak van organisatie, opvolging en governance.
Dit model komt vooral voor in grotere netwerken, waar structurele ondersteuning nodig is om samenwerking mogelijk te maken.

Hybride vormen

In de praktijk combineren netwerken vaak verschillende manieren van organiseren.Zo kan een netwerk bijvoorbeeld grotendeels zelfsturend zijn, maar toch één partner hebben die bepaalde taken opneemt, of gebruikmaken van externe ondersteuning.

Visualisatie door Hechte Huisartsenzorg, gebaseerd op Provan & Kenis (2008)

Netwerken evolueren ook. Wat werkt in de opstartfase, is niet noodzakelijk geschikt wanneer de samenwerking groeit.

Wat betekent dit voor jouw netwerk?

Er is geen vaste formule voor goede governance.

De manier waarop je de samenwerking organiseert, hangt af van:

• de complexiteit van de samenwerking
• het aantal en de diversiteit van partners
• de beschikbare tijd en capaciteit
• de mate waarin partners verantwoordelijkheid willen en kunnen opnemen

Het is belangrijk om hier als netwerk expliciet bij stil te staan en de gekozen aanpak regelmatig te evalueren.

Veel organisatienetwerken botsen op gelijkaardige uitdagingen:

• overlegmomenten waar veel besproken maar weinig beslist wordt
• partners die verschillende verwachtingen hebben
• onduidelijkheid over wie initiatief moet nemen
• Focus op organisatiebelangen in plaats van gezamenlijke impact

Deze situaties wijzen vaak niet op een gebrek aan engagement, maar op onduidelijkheid in governance. Het expliciet organiseren van governance helpt om deze valkuilen te vermijden