"We staan nu veel sterker en positiever in het leven"

Enola Noben, consulent ondersteuningscentrum jeugdzorg Hasselt: “Een zwangerschap kan voor gezinnen een nieuw begin zijn. Maar soms is er ook veel tegelijk, en spelen mentale kwetsbaarheid, relatieproblemen, stress, weinig steun of zorgen over de basiszorg mee. In zo’n situaties bouwen we met het project ‘Veilig en omringd opgroeien van in de buik’ al tijdens de zwangerschap samen met ouders en hun omgeving aan veiligheid, rust en een stevig netwerk.”

Tessa Vansimpsen, stafmedewerker jeugdzorg en -bescherming Limburg: “Veiligheid groeit niet in één gesprek, maar wel in kleine, haalbare stappen. Met een plan, met vertrouwen en met een netwerk dat blijft. En precies dan kan hulpverlening op tijd weer loslaten.”

Noa en Sam werden ouders van een tweeling. De zwangerschap was welkom, maar kwam onverwacht en bracht risico’s met zich mee. Er speelden zorgen uit het verleden, zoals psychische moeilijkheden en spanningen in hun relatie. Via de gynaecoloog, een psychiater en de sociale dienst van het ziekenhuis kwam het gezin terecht bij het team ‘Veilig en omringd opgroeien van in de buik’.

Mama Noa: “In het begin was ik heel angstig. Ik had moeite om hulp toe te laten. Mijn grootste angst was: kunnen de kindjes wel bij ons blijven? Je springt in het onbekende.”

Noa en Sam konden de bezorgdheden van hulpverleners wel plaatsen. De combinatie van mentale kwetsbaarheid, het vooruitzicht op een moeilijke bevalling en druk van buitenaf maakte het zwaar voor hen. 

Noa: “Hulp aanvaarden was niet altijd gemakkelijk, zeker wanneer er veel mensen mee rond de tafel zitten en ook ‘in je privé’ komen. Maar stap voor stap ging dat beter.” 

Enola: “Een zwangerschap geeft ons tijd. We bouwen vertrouwen op, brengen samen het netwerk in kaart en maken afspraken nog vóór de geboorte.”

Het team ‘veilig en omringd van in de buik’ werkt vrijwillig: ouders beslissen mee over elke stap. Vertrouwen groeit wanneer zorgen benoemd mogen worden en wanneer er tegelijk oog is voor wat wél lukt. Niet veroordelen is daarbij essentieel. Ouders die al veel hebben meegemaakt, hebben vooral nood aan een open gesprek en aan een aanpak die vertrekt van krachten en mogelijkheden.

Tessa: “We vertrekken niet van een oordeel, maar van een open gesprek: wat maakt het moeilijk, en wat helpt? Als ouders voelen dat ze mee aan het stuur zitten, ontstaat er ruimte om veiligheid op te bouwen, samen met de mensen rondom hen.”

Papa Sam: “Wat mij echt bijbleef? Dat er ook iets positiefs over ons in een verslag stond. ‘Mama en papa zullen goede ouders zijn.’ Als je dat leest, doet dat iets.”

Soms is een situatie zó ingewikkeld dat de veiligheid (nog) niet genoeg kan gegarandeerd worden, zelfs niet met veel ondersteuning. Of ouders willen (nog) niet samenwerken. Dan is het belangrijk om daar eerlijk over te zijn, én om tegelijk te blijven zoeken naar wat het meest veilig is voor het kind. 

Tessa: “Helaas zijn sommige situaties heel complex. Soms kunnen we de veiligheid tegen de bevalling of op langere termijn niet voldoende garanderen. Dan kan een (tijdelijke) plek elders nodig zijn voor het kind, om voor veiligheid te kiezen, terwijl we samen zoeken hoe een kind later weer richting ouders of het eigen netwerk kan groeien. En als mensen hulp afhouden en niet willen samenwerken, moeten we soms een ingrijpende maatregel vragen via justitie - het parket en de jeugdrechter.”

Net daarom start het project zo vroeg: om risico’s tijdig te zien, vertrouwen op te bouwen en samen met ouders én hun netwerk veiligheid te versterken. Waar vrijwillig samenwerken mogelijk is, werkt dat vaak preventief. Waar het niet lukt, blijft het uitgangspunt hetzelfde: het kind veilig laten opgroeien, en - als het kan - met uitzicht op terugkeer naar huis of opvang binnen het eigen netwerk.

Het netwerk kreeg duidelijke afspraken en rollen, en er kwam een plan voor wat te doen als het mis dreigt te gaan. Voor papa Sam was het vooral belangrijk dat alles helder werd: wie kan je bellen, wat doe je als het moeilijk gaat, wie neemt welke taak op?

Sam: “Als er iets gebeurt, moet je niet nadenken Er is een netwerk om op terug te vallen. Dat staat op papier. Dat is duidelijk.”

Na de geboorte van de tweeling waren er extra zorgen. Noa kon fysiek een tijdlang niet de zorg opnemen zoals ze wilde. Het gezin woonde noodgedwongen tien maanden bij familie. Dat was emotioneel zwaar, maar ook een periode waarin er stap voor stap opgebouwd werd naar een eigen thuis. Met een tijdslijn, vaste oefenmomenten en veel ondersteuning, onder meer via het Centrum voor Kinderzorg en Gezinsondersteuning, groeide het vertrouwen: van korte momenten thuis, naar één nacht, twee nachten, en uiteindelijk terug voltijds naar huis.

Noa: “Op een moment maakte ik de klik, we gaan daarvoor, we gooien alles op tafel… toen ging het vooruit. Het belangrijkste moment was dat we na tien maanden stap voor stap terug naar huis konden met de baby’s.”

Ook praktische en financiële ondersteuning maakten verschil, bijvoorbeeld om noodzakelijke zorg en opvang haalbaar te houden in de periode van herstel. Voor het gezin van Noa en Sam bracht dat vooral ‘verlichting’: ruimte om te focussen op wat de baby’s en zij zelf als ouders nodig hadden.

Noa is duidelijk over wat ze andere ouders wil meegeven: hulp vragen of hulp aanvaarden is geen teken van falen. “Het ondersteuningscentrum jeugdzorg  zorgt er mee voor dat kinderen thuis kunnen blijven en veilig opgroeien.”, zegt ze. En: “Een netwerk helpt om het vol te houden, zeker wanneer het leven even te veel vraagt.”

Noa: “Ik denk niet dat we zonder dit traject zoveel bereikt hadden. We staan veel sterker, stabieler en positiever in het leven. Had ik dat alleen gekund? Neen, denk ik.”

Voor hulpverleners heeft Sam een eenvoudige oproep: blijf nieuwsgierig en luister naar beide kanten van het verhaal. “Als je één ding leest, heb je soms al iemands hele leven uitgestippeld. Luister naar ieders waarheid”, zegt hij. 

Enola: “Voor Noa en Sam hielp het dat zorgen uitgesproken werden. Maar ze werden ook gehoord in wat ze écht wilden: het beste voor hun kinderen.”