Perinataal programma

De eerste 1000 dagen zijn belangrijk voor de groei, ontwikkeling en levenskwaliteit van een kind, op korte én op lange termijn. Net in die periode kunnen gezinnen extra kwetsbaar zijn of vragen hebben op verschillende levensdomeinen zoals gezondheid, wonen, inkomen, mentaal welzijn, sociaal netwerk of opvoeding. Wanneer antwoorden op die vragen ontbreken of niet goed op elkaar worden afgestemd, bestaat het risico dat gezinnen hun weg moeilijk vinden of dat zorg en ondersteuning naast elkaar lopen of niet goed worden afgestemd.

Het Perinataal Programma wil de effectieve toegang tot zorg en ondersteuning verzekeren voor zwangere vrouwen in kwetsbare situaties, hun kinderen en hun gezin. Dat vraagt een geïntegreerde aanpak: zorg- en welzijnsprofessionals werken samen, delen informatie waar dat kan en stemmen hun ondersteuning af op de situatie, vragen en mogelijkheden van het gezin. Het programma vertrekt daarbij vanuit proportioneel universalisme: ondersteuning is er voor iedereen, met extra aandacht en een intensiever aanbod waar de noden groter zijn.

Het Perinataal Programma is een onderdeel van het Interfederaal Plan Geïntegreerde Zorg. Dat plan werd opgestart na het protocolakkoord (2023) tussen de federale overheid en de verschillende deelstaten. Het doel is om zorg en welzijn in België duurzamer, beter gecoördineerd en meer persoonsgericht te organiseren. Het perinataal programma is het eerste van drie interfederale programma’s binnen dat plan.

Het programma is geen losstaand project van één organisatie. Het is een gezamenlijk kader van de federale overheid en de deelstaten. Voor Vlaanderen sloten het RIZIV, Departement Zorg en agentschap Opgroeien een overeenkomst. Zij zorgen samen voor de implementatie, elk vanuit hun eigen bevoegdheid en opdracht.

Voor het Brussels Hoofdstedelijk Gewest werd de overeenkomst afgesloten tussen het RIZIV en de Gemeenschappelijke en Franse Gemeenschapscommissie

Inhoudelijk verbindt het programma bestaande en nieuwe zorg en ondersteuning in één continu traject. De begeleiding wordt afgestemd op de behoeften van de zwangere vrouw, het kind en het gezin, met bijzondere aandacht voor psychosociale kwetsbaarheid en voor samenwerking tussen zorg- en welzijnsprofessionals.

• Outreachend en proactief werken om zwangere vrouwen in kwetsbare situaties te bereiken.
• Psychosociale kwetsbaarheden screenen met Born in Belgium Professionals.
• Een persoonlijk prenataal adviesgesprek aanbieden.
• Zorg en welzijn coördineren.
• Multidisciplinair of perinataal overleg organiseren.
• Casemanagement inzetten wanneer dat nodig is.

Het programma richt zich op alle zwangeren, hun kinderen en hun gezin tijdens de eerste 1000 dagen met specifieke aandacht voor zwangeren in kwetsbare situaties.

Om deze doelgroep te bereiken spreekt het programma alle professionals uit zorg en welzijn aan die met hen werken. Zoals vroedvrouwen, huisartsen, gynaecologen, ziekenhuizen, Kind en Gezin-teams, kraamzorg, geestelijke gezondheidszorg, sociale diensten, voorzieningen uit welzijn en jeugdhulp en lokale samenwerkingsverbanden. Wie welke rol opneemt, lees je bij 'samenwerking en rollen'.

Het Perinataal Programma vraagt samenwerking tussen professionals, organisaties en beleidsniveaus.

• Lokale en bovenlokale partners maken het programma concreet in de praktijk. 
• Zorg- en welzijnsprofessionals zorgen voor detectie, toeleiding, ondersteuning en opvolging van gezinnen. 
• Ziekenhuizen, vroedvrouwen, huisartsen, gynaecologen, Kind en Gezin-teams, Huizen van het Kind, kraamzorg, geestelijke gezondheidszorg, sociale diensten, voorzieningen en lokale netwerken stemmen hun werking op elkaar af. 
• De concrete rol kan per regio verschillen en wordt lokaal afgesproken.

Zorgraden krijgen een centrale rol als lokale implementator en ambassadeur van geïntegreerde zorg en ondersteuning. Zij brengen partners uit gezondheid, welzijn, lokale besturen en andere organisaties en sectoren samen in de eerstelijnszone. In het Perinataal Programma maken ze de lokale afspraken, samenwerking en implementatie, met aandacht voor wat al bestaat in de regio.

De Expertisecentra Kraamzorg zorgen voor de inhoudelijke ondersteuning bij de implementatie van het perinataal programma. Ze werken met informele perinatale netwerken met vertegenwoordigers vanuit diverse perinatale actoren uit gezondheid en welzijn. 

VIVEL ondersteunt de eerste lijn en biedt mee leer- en deelmogelijkheden aan zoals over persoons- en doelgerichte zorg. We verwijzen naar VIVEL voor opleiding, kennisdeling, intervisie en ondersteuning van professionals en zorgraden rond geïntegreerde zorg en de implementatie van het programma.

Opgroeien bewaakt de aansluiting met de preventieve gezins- en jongerenondersteuning en met de werking rond de eerste 1000 dagen. Opgroeien verbindt het programma met partners die gezinnen lokaal ondersteunen, zoals Kind en Gezin-teams, Huizen van het Kind en andere actoren in het gezins- en welzijnsnetwerk.

Het RIZIV en de FOD Volksgezondheid maken de interfederale uitvoering mogelijk via overeenkomsten met de deelstaten. Het RIZIV en de FOD Volksgezondheid bewaken de implementatie van het programma op federaal niveau en de financiering van nieuwe verstrekkingen, zoals screening op psychosociale kwetsbaarheden, persoonlijke prenatale adviesgesprekken, multidisciplinair of perinataal overleg en zorg- en welzijnscoördinatie.

De implementatie gebeurt niet via één vaste blauwdruk voor elke regio. Het programma geeft een gemeenschappelijk kader, maar de concrete samenwerking krijgt lokaal vorm.

Naast de lokale afspraken zijn er ook gezamenlijke regels en hulpmiddelen. Het RIZIV bepaalt welke prestaties vergoed kunnen worden, wie ze kan aanrekenen en via welk platform dat gebeurt. Het gaat om vier vergoedbare verstrekkingen: screening van psychosociale kwetsbaarheid, een persoonlijk prenataal adviesgesprek, zorg- en welzijnscoördinatie en multidisciplinair of perinataal overleg. Bekijk de concrete voorwaarden, tarieven, pseudocodes en facturatie in de informatie van het RIZIV over het perinataal programma en op het centrale platform voor het perinataal zorgtraject.

In Vlaanderen helpen zorgraden en implementatiecoaches om dit kader te vertalen naar lokale afspraken: welke partners werken samen, wie neemt welke taak op, hoe gebeurt toeleiding en opvolging en hoe worden signalen uit de praktijk teruggekoppeld? In Brussel wordt de uitrol afgestemd op de Brusselse context en partners, met praktische informatie via Brusano.

In Vlaanderen ligt de lokale implementatie vooral bij de eerstelijnszones en zorgraden, met ondersteuning van implementatiecoaches. De zorgraden brengen partners in de regio samen en helpen om afspraken te maken over samenwerking, toeleiding, screening, zorg- en welzijnscoördinatie en opvolging.

De implementatiecoaches ondersteunen zorg- en hulpverleners bij de invoering van geïntegreerde zorg binnen het Perinataal Programma. Zij helpen om de programmalogica te vertalen naar de praktijk: hoe gebruik je Born in Belgium Professionals, hoe stem je af met partners in de regio, welke afspraken zijn nodig binnen een organisatie en hoe sluit je aan bij de regionale samenwerking? Ze werken aanvullend op de rol van de zorgraad en vertrekken mee vanuit de bestaande netwerken, noden en afspraken in de regio.

Opgroeien publiceert een overzicht van de Vlaamse en federale implementatiecoaches per provincie en referentieregio. Daar vind je ook de contactgegevens van de betrokken expertisecentra kraamzorg, federale implementatiecoaches en Born in Belgium Professionals. Bekijk het overzicht van de implementatiecoaches perinataal programma.

Voor Brussel wordt de uitrol afgestemd op de Brusselse context en partners. Professionals vinden praktische informatie over perinataliteit en lokale ondersteuning bij Brusano.

Born in Belgium Professionals is een digitaal platform voor professionals die werken met of voor zwangere vrouwen in kwetsbare situaties. Het ondersteunt professionals om psychosociale kwetsbaarheden te detecteren, gepersonaliseerde zorgpaden aan te bieden, relevante informatie te delen en de zorg te coördineren. 

Praktische informatie over het centrale platform voor het perinataal zorgtraject staat bij het Nationaal Intermutualistisch College. 

Alivia is een digitaal zorg- en ondersteuningsplan. De toepassing voor het Perinataal Programma is nog in ontwikkeling.

Er worden momenteel dashboards uitgewerkt om beschikbare gegevens over het programma te raadplegen. 

• Dashboard RIZIV op basis van Born in Belgium-gegevens. (nog niet beschikbaar)
• Dashboard PERI van het Intermutualistisch Agentschap op basis van facturatiegegevens. (nog niet beschikbaar)

Professionals kunnen gebruikmaken van opleidingen, webinars en leer- en deelmomenten over geïntegreerde zorg en het Perinataal Programma.

Heb je een vraag over het Perinataal Programma of over de toepassing in jouw regio?

• Voor lokale informatie: neem contact op met jouw eerstelijnszone of regionale partner.
• Voor vragen over geïntegreerde zorg, zorgcoördinatie of casemanagement: raadpleeg Departement Zorg.
• Voor vragen over financiering, nomenclatuur en honoraria: raadpleeg het RIZIV.