Werknemers
Je bent werknemer als je een arbeidscontract hebt met een werkgever. Je werkgever oefent gezag over je uit en betaalt je een loon in ruil voor je prestaties. Werknemers in de kinderopvang vallen onder het socialezekerheidsstatuut van werknemers.
Lonen en arbeidsvoorwaarden
De lonen en arbeidsvoorwaarden van werknemers in de kinderopvang zijn vastgelegd in het Paritair Comité 331.10. Meer informatie hierover is te vinden op de website van Unizo en bij de sociale partners die deel uitmaken van dit paritair comité.
Zelfstandigen
Zelfstandigen in de kinderopvang vallen onder het statuut voor zelfstandigen en hebben specifieke verplichtingen en rechten:
- Aansluiting bij een sociaal verzekeringsfonds en een ziekenfonds is verplicht.
- Zelfstandigen betalen sociale zekerheidsbijdragen, waarmee ze recht krijgen op pensioen, kraamgeld, adoptiepremie, Groeipakket en een ziekte- en invaliditeitsverzekering.
- In bepaalde situaties, zoals bij een bijberoep of een laag inkomen, is een vermindering of vrijstelling van bijdragen mogelijk. Dit kan echter gevolgen hebben voor de opbouw van sociale rechten, zoals pensioen.
In de kinderopvang kunnen meerdere personen als zelfstandige samenwerken. Als iemand zich als zelfstandige registreert maar feitelijk onder het gezag van een werkgever werkt, kan er sprake zijn van schijnzelfstandigheid. Dit kan leiden tot sancties bij controle door de sociale inspectie.
Aangesloten onthaalouders: sui generis of werknemer
De Vlaamse Regering zet in op een verdere uitbreiding van het werknemersstatuut voor onthaalouders en op een geleidelijke uitdoving van het specifiek sociaal statuut voor onthaalouders, ook het sui-generisstatuut genoemd.
Vanaf 1 juli 2026 kan geen nieuwe vergunde locatie gezinsopvang meer starten waar de kinderbegeleider werkt in het sui-generisstatuut. In een nieuwe vergunde locatie kan een aangesloten onthaalouder vanaf dan alleen nog in het werknemersstatuut werken.
In opvanglocaties die uiterlijk op 30 juni 2026 vergund en opgestart zijn, kunnen kinderbegeleiders wel in het sui-generisstatuut blijven werken. Ook nieuwe kinderbegeleiders kunnen in zo’n bestaande locatie onder dat statuut starten, op voorwaarde dat de locatie ononderbroken actief en vergund blijft. Bestaande kinderbegeleiders kunnen vrijwillig overstappen naar het werknemersstatuut.
Zodra een locatie de overstap naar het werknemersstatuut heeft gemaakt, kan ze niet meer terugkeren naar het sui-generisstatuut.
Sui generisstatuut
In bestaande opvanglocaties werken nog aangesloten onthaalouders onder het sui generisstatuut. Dit statuut biedt onder andere recht op:
- pensioen
- gezinsbijslag
- verzekering tegen ziekte, arbeidsongeschiktheid, beroepsziekten en arbeidsongevallen
- opvanguitkering bij afwezigheid van kinderen buiten de wil van de onthaalouder
De hoogte van deze uitkeringen hangt af van de gezinssituatie, het aantal opgevangen kinderen en het aantal opvangdagen.
De socialezekerheidsbijdragen worden door de organisator ingehouden en doorgestort aan de RSZ. De organisator betaalt zelf ook een bijdrage en is verantwoordelijk voor de 'DIMONA'-aangifte bij aanvang of stopzetting van een onthaalouder.
Werknemersstatuut
Onthaalouders kunnen als werknemer aan de slag bij een organisator van gezinsopvang. Het werknemersstatuut biedt:
- meer financiële zekerheid door een vast maandelijks loon, waardoor onthaalouders minder afhankelijk zijn van het aantal opgevangen kinderen
- de volledige sociale rechten van een werknemer
Sinds 1 maart 2026 kunnen organisatoren de subsidie voor kinderbegeleiders gezinsopvang in het werknemersstatuut aanvragen voor:
- een nieuwe kinderbegeleider in het werknemersstatuut
- een bestaande kinderbegeleider die vrijwillig overstapt van het sui-generisstatuut naar het werknemersstatuut
Voor vragen over de sociale zekerheid van aangesloten onthaalouders kun je contact opnemen met de bevoegde instelling of de helpdesk sociaal statuut onthaalouders.