Onderzoek Verlengde Icterus

Wat is het?

Icterus (geelzucht) is een veelvoorkomend verschijnsel: 60% van de à terme geboren kinderen en 80% van de prematuren maakt een periode van geelzucht door. Meestal verdwijnt deze spontaan na 1 tot 2 weken. We spreken van een 'Verlengde Icterus' als de icterus langer aanhoudt na de leeftijd van 14 dagen. Verlengde neonatale icterus kan fysiologisch zijn, maar kan ook wijzen op een onderliggende pathologie, waarbij een tijdige verwijzing essentieel is.

In twee masterproeven werd 'Verlengde Neonatale Icterus' onderzocht in samenwerking met Opgroeien.  

In de eerste studie werden de artsen en verpleegkundigen werkzaam in het consultatiebureau van Kind en Gezin opgeleid over 'Verlengde Icterus'. De onderzoekers stelden samen met Opgroeien een protocol op om 'Verlengde Icterus' te detecteren in een preventieve setting. Dit protocol werd toegepast vanaf 1 oktober 2021. Aan de hand van de registraties gekoppeld aan dit protocol werd er voor de eerste keer een prevalentie van (verlengde) icterus en ontkleurde stoelgang bij Vlaamse zuigelingen beschreven. Ook de invloed van verschillende predictieve factoren (o.a. geslacht, borstvoeding, origine, …) werd geanalyseerd.  

In de tweede studie werd het protocol verder geoptimaliseerd en geëvalueerd. Het protocol 'Verlengde Icterus' werd bijgestuurd en gebruikt vanaf januari 2024. In deze studie werd niet alleen de prevalentie van (verlengde) icterus vergeleken met de vorige studie, maar werd er ook een analyse gedaan van de verwijzingen voor icterus door Kind en Gezin en een bevraging van de kinderartsen over het protocol. 

Waarom is het belangrijk

De studie resulteerde in informatie over de prevalentie van verlengde icterus bij kinderen in Vlaanderen. De evaluatie van het protocol verlengde icterus leverde informatie op over welke preventieve rol de dienstverlening van Kind en Gezin kan opnemen in het vroegtijdig detecteren van een mogelijke pathologie.

Werkwijze

In de eerste studie analyseerden de onderzoekers gegevens over het voorkomen van icterus en ontkleurde stoelgang die in de dienstverlening van Kind en Gezin werden geregistreerd van 1 oktober 2021 tot 30 september 2022. (zie figuur 1)

Een verplichte registratie volgens het protocol Verlengde Icterus gebeurde tijdens huisbezoek 2 weken, consult 4 weken en consult 8 weken in het elektronisch Kinddossier. Een ondersteunende flowchart en stoelgangskaart werden ontwikkeld. De artsen en verpleegkundigen kregen een opleiding over 'Verlengde Geelzucht' vooraleer het protocol werd geïntroduceerd.

Opgroeien leverde de data aan vanuit het elektronisch Kinddossier voor analyse. In totaal werden er gegevens over 65 497 kinderen aan de onderzoekers bezorgd. Het ging daarbij niet alleen om gegevens over Icterus, maar ook om enkele profielgegevens (zoals provincie, geslacht, voeding, origine moeder). 

In de tweede studie werden gegevens verzameld en geanalyseerd over de periode 1 januari 2024 tot en met 30 november 2024. Vanuit de resultaten van de eerste studie werd het protocol 'Verlengde Icterus' aangepast. Met enkel nog een verplichte registratie bij alle kinderen op het consult van 4 weken. Wel werd er alertheid gevraagd op huisbezoek 2 weken en consult 8 weken en werd de mogelijkheid gegeven om dit te registreren. (zie figuur 2)

Opgroeien leverde de data aan vanuit het elektronisch Kinddossier voor analyse. In totaal werden er gegevens over 57 858 kinderen aan de onderzoekers bezorgd. Het ging daarbij niet alleen om gegevens over Icterus, maar ook gegevens over het resultaat van de verwijzing en enkele profielgegevens (zoals provincie, geslacht, voeding, origine moeder).  

In kader van de evaluatie van het protocol verzamelden de onderzoekers bijkomend volgende data:

• Vragenlijst Kasai-operaties bij de Vlaamse Ziekenhuizen die deze ingreep uitvoeren (N= 4 antwoorden)
• Vragenlijst feedback kinderartsen en ASO’s pediatrie (N = 154 kinderartsen en 77 assistenten kindergeneeskunde in opleiding) 

Resultaten in een notendop

In de eerste en tweede dataverzameling werd gekeken naar de karakteristieken van neonaten in Vlaanderen met (verlengde) icterus en werden de risicofactoren om verlengde icterus te ontwikkelen onderzocht.

• In de onderzochte cohortes had respectievelijk 10,9% en 8.,7% van de kinderen die Kind en Gezin consulteerden een verlengde icterus, wat lager is dan de prevalentie die in de literatuur gerapporteerd wordt (15-32.2%).
• In overeenstemming met de literatuur vonden de onderzoekers dat jongens, prematuren en borstgevoede zuigelingen meer risico hebben op verlengde icterus.  

In de 2e studie werden ook de verwijzingen geanalyseerd.

• 790 kinderen kregen een verwijzing (= 1.1%) voor bleke stoelgang en/of verlengde geelzucht. De meeste verwijzingen (86.6%) gebeuren tijdig (< 48 dagen).
• Er werden weinig antwoorden terugbezorgd aan Kind en Gezin waardoor de eindconclusie (geruststellen, ernstige pathologie of andere bezorgdheden) niet altijd kon achterhaald worden. Via bevraging van de universitaire centra weten we dat er 4 kinderen een Kasai-operatie ondergingen in Vlaanderen.  Deze operatie wordt uitgevoerd bij kinderen met een ernstige pathologie (galwegatresie).

Referentie: 2026_0219_prod_cor_BJP_mag_Vol28_01_376_260219.pdf 

Wat heeft Opgroeien geleerd op basis van dit onderzoek?

De resultaten van het onderzoek werden besproken met een multidisciplinaire groep waaronder vertegenwoordiging van BAoP, Domus Medica, Departement Zorg, Opgroeien.

Opgroeien erkent dat het tijdig opsporen van een ernstige pathologie (zoals galwegatresie) belangrijk is. Het protocol 'Verlengde Geelzucht' zorgde voor een alertheid bij artsen en verpleegkundigen van Kind en Gezin tijdens de opvolging van de zuigeling. Doch het consult bij Kind en Gezin blijft een momentopname, alle zorgverleners die kinderen in de eerste levensweken opvolgen moeten voldoende kennis hebben en alert zijn.

Opgroeien blijft alert voor signalen van Verlengde Icterus en besteedt er op diverse manieren aandacht aan: 

• Update van de website Kind en Gezin met informatie voor ouders.
• Kind en Gezin teams blijven de stoelgangskaart gebruiken die werd geïntroduceerd. Dit werd als een goede tool ervaren.
• Opgroeien blijft inzetten om medewerkers op te leiden om blijvend alert te zijn voor de risico’s die gepaard kunnen gaan bij bleke stoelgang en/of verlengde geelzucht en zo nodig te verwijzen.
• De verplichte registratie bij alle kinderen werd wel verlaten. Medewerkers van Kind en Gezin kunnen wel afwijkende resultaten registreren in het elektronische Kinddossier na anamnese en klinisch onderzoek. Deze resultaten zijn ook terug te vinden in het Vitalink Kindrapport en zijn raadpleegbaar door de behandelend arts.  

Een duidelijk zorgpad is essentieel om ernstige pathologie tijdig te ondervangen. Vanuit de BAoP zal er een nationale richtlijn Verlengde Geelzucht uitgewerkt worden.