Naast morele en professionele verantwoordelijkheid geldt ook een wettelijke verplichting om (online) grensoverschrijdend gedrag te voorkomen en aan te pakken.
Wanneer is online gedrag strafbaar?
- Norm-overschrijdend online gedrag: omvat acties die afwijken van de algemeen aanvaarde normen en waarden op het internet, zoals beledigende berichten of ongepaste opmerkingen. Hoewel dit gedrag sociale afkeuring kan oproepen, leidt het meestal niet tot juridische consequenties.
- Strafbaar online gedrag: gaat over acties die expliciet verboden zijn door de wet. Bijvoorbeeld: cyberpesten en het ongewenst delen van privébeelden. Dit gedrag kan leiden tot ernstige juridische sancties zoals boetes en gevangenisstraffen.
Een wettelijke plicht tot preventie
Elke organisatie is wettelijk verplicht om zowel offline als online grensoverschrijdend en agressief gedrag te voorkomen en de gevolgen ervan te beperken.
Elke werkgever moet:
- preventieve maatregelen nemen om (online) grensoverschrijdend gedrag te vermijden
- meldprocedures voorzien zodat medewerkers weten waar ze terechtkunnen
- ondersteuning bieden aan slachtoffers én getuigen
Strafrechtelijke bepalingen
Naast de welzijnswet zijn er ook strafrechtelijke bepalingen die relevant zijn bij online grensoverschrijdend gedrag.
- Het verspreiden of tonen van seksueel getinte inhoud zonder toestemming van de persoon die daarin te zien of te horen is, is strafbaar (art. 417/9). Dit kan zowel gaan over beeldmateriaal als over geluidmateriaal.
- Het is niet strafbaar voor jongeren boven de zestien om onderling en consensueel seksueel getinte inhoud te delen (nudes, sekstapes, etc.). Het delen van deze seksuele inhoud met anderen is dat wel. Ook het verspreiden van seksuele inhoud van minderjarigen onder de 16 jaar kan vervolgd worden als verspreiding van beelden van seksueel misbruik (art 417/49).
- Het online communiceren met een (vermoedelijke) minderjarige met het doel om deze minderjarige te misbruiken of een ander misdrijf te kunnen plegen op de minderjarige, is strafbaar (art. 417/24 en 433bis/1). Proberen afspreken met een minderjarige om die minderjarige te misbruiken valt hier ook onder.
- Het aanzetten van een minderjarige tot ontucht of prostitutie, is strafbaar (art. 417/25 en 417/36). Dit artikel kan de wettelijke basis zijn voor de vervolging van sextortion.
- Het verspreiden van filmpjes of foto’s met een extreme pornografische of gewelddadige inhoud is strafbaar (art. 417/51).
- Herhaaldelijk lastigvallen van iemand — ook via elektronische middelen — is strafbaar (art. 442bis). Dit artikel vormt de wettelijke basis voor de vervolging van cyberpesten of digitale stalking.
- Iemand zonder bewijs en openbaar beschuldigen van een misdrijf om zijn of haar reputatie kapot te maken, is strafbaar (art. 433). Sociale media worden hierbij gezien als openbaar.
- Bedrog en leugens gebruiken om geld te krijgen van een ander, is strafbaar als oplichting. Ook het wijzigen van gegevens in een informaticasysteem om geld te krijgen, is strafbaar als informaticabedrog (art. 496 en 504quater). Deze artikelen vormen de grond voor vervolging van phishing.
- Een boodschap is strafbaar wanneer 1) ze verzonden is via een elektronisch middel (zoals het internet of sociaalnetwerksites), 2) waarbij de dader de bedoeling had om het slachtoffer lastig te vallen of schade te berokkenen (art. 145, §3bis van de wet van 13 juni 2005 betreffende de elektronische communicatie).
- Wanneer online pesterijen of kwetsende opmerkingen gebaseerd zijn op discriminatiegronden (zoals geslacht, afkomst, seksuele oriëntatie, geloof, handicap, …), kan dit vervolgd worden onder de antidiscriminatiewet.
- Het onrechtmatig verspreiden van persoonlijke gegevens of intieme beelden zonder toestemming — zoals bij wraakporno of doxing — is strafbaar en kan leiden tot zowel strafrechtelijke als burgerlijke sancties (GDPR en de Privacywet van 30 juli 2018).